Mean (গড়), Median (মধ্যম মান), Mode (বহুলক) and Range (পৰিসৰ):

---

1. Mean (Average) – গড়

Formula (সূত্ৰ): Mean = Sum of all observations / Number of observations​ (গড় = সকলো মানৰ যোগফল ÷ মুঠ মানৰ সংখ্যা)

Ex: Find the mean of 8, 10, 12, 14, 16

Solution:

Sum = 8 + 10 + 12 + 14 + 16 = 60

Number of observations = 5

Mean = 60/5 = 12 

Ans: 12

Short Trick : Mean = Add ÷ Count (Add all values, then divide by the number of values.) [গড় = যোগফল ÷ সংখ্যা (সকলো মান যোগ কৰি মুঠ মানৰ সংখ্যাৰে ভাগ কৰক।)]

=========================================

2. Median – মধ্যম মান

Formula (সূত্ৰ)

If n is odd (যদি মানৰ সংখ্যা বিজোড় হয়): Median = (n+1/2)^th observation 

If n is even (যদি মানৰ সংখ্যা যুগ্ম হয়): Median = (n/2)^th+(n/2+1)^th / 2

Note: প্ৰথমে তথ্যবোৰ ascending order (সৰুৰ পৰা ডাঙৰলৈ) সাজিব লাগিব।​

Ex: Find the mean of 5, 7, 9, 11, 13

Solution:

Data (Ascending Order) / তথ্যসমূহ (সৰুৰ পৰা ডাঙৰলৈ):
5, 7, 9, 11, 13

Number of observations / মুঠ মানৰ সংখ্যা = 5 (Odd / বিজোড়)

Median Position / মধ্যম মানৰ স্থান: 5 + 1/2 ​= 3rd(৩য়)

3rd Observation / ৩য় মান = 9

Ans: 9

Short Trick :

Median = Middle Number (Arrange → Middle) : প্ৰথমে তথ্যসমূহ সৰুৰ পৰা ডাঙৰলৈ সাজক, তাৰ পিছত মাজৰ সংখ্যাটোৱেই Median (মধ্যম মান)।

============================================

3. Mode – বহুলক

Formula (সূত্ৰ) : Mode = The value that occurs most frequently. (যি মানটো সৰ্বাধিকবাৰ দেখা যায়, তাক Mode (বহুলক) বুলি কোৱা হয়।)

Ex: Find the mode of 2, 4, 5, 5, 6, 7, 5, 8

Solution:

The number 5 occurs 3 times, which is the highest frequency. Therefore, the Mode = 5. (৫ সংখ্যাটো ৩ বাৰ আহিছে, যিটো সৰ্বাধিক। সেয়ে বহুলক (Mode) = ৫।)

Short Trick : Mode = Most Repeated Number (Mode → Most) : যি সংখ্যাটো সৰ্বাধিকবাৰ আহে, সেয়াই বহুলক (Mode)।

=============================================

 Range (পৰিসৰ): 

Formula (সূত্ৰ): Range = Highest Value − Lowest Value ​(পৰিসৰ = সৰ্বাধিক মান − সৰ্বনিম্ন মান)

Q. Find the Range(পৰিসৰ) of the data: 8, 12, 15, 20, 25

Solution / সমাধান:

Highest value (সৰ্বাধিক মান) = 25
Lowest value (সৰ্বনিম্ন মান) = 8

Range = 25 − 8 = 17

Ans / উত্তৰ: 17

Short Trick : Range (পৰিসৰ)

Range = Highest − Lowest (পৰিসৰ = সৰ্বাধিক মান − সৰ্বনিম্ন মান)