Physics 10th – পদাৰ্থ বিজ্ঞান (দশম শ্ৰেণী) – MCQ Set 3

---

Board Writing Tip:

• Definition → 2 clear lines


• Formula → Proper symbols


• Language → Simple & neat

Q1. What is Electric Current? Write its SI unit. প্ৰশ্ন: বৈদ্যুতিক ধাৰা কি? ইয়াৰ SI একক লিখা।

Answer : Electric current is the rate of flow of electric charge through a conductor.
SI unit: Ampere (A)

উত্তৰ :
বৈদ্যুতিক ধাৰা বুলিলে একক সময়ত পৰিবাহকৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত হোৱা বৈদ্যুতিক আৱেশৰ পৰিমাণক বুজায়। SI একক: এম্পিয়াৰ (A)

Q2. State Ohm’s Law. প্ৰশ্ন: Ohm ৰ নিয়ম উল্লেখ কৰা।

Ans: Ohm’s Law states that at constant temperature, the current through a conductor is directly proportional to the potential difference across its ends.

উত্তৰ: Ohm ৰ নিয়ম অনুসৰি, তাপমাত্রা ধ্ৰুৱ থাকিলে, পৰিবাহকৰ মাজেৰে প্ৰবাহিত ধাৰা তাৰ দুটা প্ৰান্তৰ মাজৰ বিভৱ পাৰ্থক্যৰ সৈতে সমানুপাতিক।

Q3. Define Resistance. Write its SI unit. প্ৰশ্ন: প্ৰতিৰোধ কি? ইয়াৰ SI একক লিখা।

Answer : Resistance is the opposition offered by a conductor to the flow of electric current.
SI unit: Ohm (Ω). উত্তৰ : প্ৰতিৰোধ বুলিলে বৈদ্যুতিক ধাৰাৰ প্ৰবাহক বাধা দিয়া গুণক বুজায়।
SI একক: ওহম (Ω)

Q4. What is Joule’s Law of Heating ? প্ৰশ্ন: Joule ৰ উষ্ণতাৰ নিয়ম কি ?

Answer: The heat produced in a conductor is directly proportional to the square of current, resistance, and time.

উত্তৰ: Joule ৰ উষ্ণতাৰ নিয়ম অনুসৰি, উৎপন্ন তাপ ধাৰাৰ বৰ্গ, প্ৰতিৰোধ আৰু সময়ৰ সৈতে সমানুপাতিক।

H = I²Rt

Q5. What is a Fuse? Why is it used ? প্ৰশ্ন: Fuse কি? ইয়াৰ ব্যৱহাৰৰ কাৰণ কি ?

Ans: A fuse is a safety device that melts when excess current flows and protects electrical appliances.

উত্তৰ: Fuse হৈছে এটা সুৰক্ষা যন্ত্ৰ। অধিক ধাৰা প্ৰবাহিত হ’লে ই গলি পৰে আৰু বিদ্যুৎ যন্ত্ৰসমূহক ৰক্ষা কৰে।

Q6. What is a Magnetic Field ? প্ৰশ্ন: চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ কি ?

Ans: The region around a magnet where its magnetic force is experienced is called a magnetic field.

উত্তৰ: চুম্বকৰ চাৰিওফালে যি অঞ্চলত চুম্বকীয় বলৰ প্ৰভাৱ অনুভৱ হয় তাক চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ বোলে।

Q7. State Fleming’s Left-Hand Rule. প্ৰশ্ন: Fleming ৰ বাম-হাত নিয়ম উল্লেখ কৰা।

Ans: If the thumb, forefinger and middle finger of the left hand are stretched mutually perpendicular, they represent motion, magnetic field and current respectively.

উত্তৰ: বাম হাতৰ বুঢ়া আঙুলি, তৰ্জনী আৰু মধ্যমা আঙুলিক পৰস্পৰে লম্ব কৰি ধৰিলে সিহঁতে ক্ৰমে গতি, চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ আৰু ধাৰা সূচায়।

Q8. What is Refraction of Light ? প্ৰশ্ন: পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ কি ?

Ans: Refraction of light is the bending of light when it passes from one medium to another.

উত্তৰ: এটা মাধ্যমৰ পৰা আন এটা মাধ্যমলৈ পোহৰ যাওঁতে দিশ সলনি হোৱাকে পোহৰৰ প্ৰতিসৰণ বোলে।

Q9. Define the Power of a Lens. Write its unit. প্ৰশ্ন: লেন্সৰ ক্ষমতা কি? ইয়াৰ একক লিখা।

Ans: Power of a lens is the ability of a lens to converge or diverge light. Unit: Dioptre (D)

উত্তৰ: লেন্সৰ ক্ষমতা বুলিলে পোহৰ একত্ৰ বা বিচ্ছিন্ন কৰাৰ ক্ষমতাক বুজায়।
একক: ডাইঅপ্টাৰ (D)

Q10. Name one renewable source of energy from oceans. প্ৰশ্ন: সাগৰৰ পৰা পোৱা এটা নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎসৰ নাম লিখা।

Ans: Tidal Energy is a renewable source of energy from oceans.

উত্তৰ: জোয়াৰ-ভাটা শক্তি (Tidal Energy) সাগৰৰ পৰা পোৱা এটা নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ উৎস।

==================================================

Q1. What is a Magnetic Field Line ? প্ৰশ্ন: চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ ৰেখা কি ?

Ans: A magnetic field line is an imaginary path along which a magnetic force acts around a magnet. Magnetic field lines originate from the North pole and end at the South pole.

উত্তৰ: চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰ ৰেখা বুলিলে চুম্বকৰ চাৰিওফালে চুম্বকীয় বল যি কাল্পনিক পথ অনুসৰণ কৰে তাক বুজায়। এই ৰেখাসমূহ উত্তৰ ধ্ৰুৱৰ পৰা ওলাই দক্ষিণ ধ্ৰুৱত শেষ হয়।

Q2. State the Principle of a Galvanometer. প্ৰশ্ন: গ্যালভেনোমিটাৰৰ নীতি উল্লেখ কৰা।

Ans: A galvanometer works on the principle that a current-carrying conductor placed in a magnetic field experiences a force.

উত্তৰ: গ্যালভেনোমিটাৰ এই নীতিত কাম কৰে যে চুম্বকীয় ক্ষেত্ৰত স্থাপন কৰা ধাৰাবাহী পৰিবাহকে এটা বল অনুভৱ কৰে।

Q3. Write the Lens Formula. প্ৰশ্ন: লেন্সৰ সূত্ৰ লিখা।

Ans: The lens formula is  : লেন্সৰ সূত্ৰ হ’ল -

1/f = 1/v + 1/u , f = focal length , v = image distance, u = object distance​

ইয়াত, f = ফোকাল দৈৰ্ঘ্য, v = প্ৰতিচ্ছবি দূৰত্ব, u = বস্তু দূৰত্ব

Q4. What is an Electric Fuse? What is its function ? প্ৰশ্ন: বৈদ্যুতিক ফিউজ কি? ইয়াৰ কাৰ্য কি ?

Ans: An electric fuse is a safety device used to protect an electric circuit from overloading or short circuit. It works by melting and breaking the circuit when excessive current flows.

উত্তৰ: বৈদ্যুতিক ফিউজ হৈছে এটা সুৰক্ষা যন্ত্ৰ যি বৈদ্যুতিক পৰিক্ৰমাক অধিক ধাৰা বা শ্বৰ্ট চাৰ্কিটৰ পৰা ৰক্ষা কৰে। অধিক ধাৰা প্ৰবাহিত হ’লে ফিউজ গলি পৰে আৰু পৰিক্ৰমা ভাঙি দিয়ে।

Board Writing Tip:

• Definition → 2 clear lines


• Formula → Proper symbols


• Language → Simple & neat

==========================================================================

Q1. Draw a ray diagram to show the image formed by a concave mirror when the object is placed beyond C.

প্ৰশ্ন: বস্তুটো C ৰ বাহিৰত ৰাখিলে অৱতল দৰ্পণে গঠন কৰা প্ৰতিচ্ছবিৰ ৰে’ ডায়াগ্ৰাম আঁকা।

Ans: When the object is placed beyond the centre of curvature (C) of a concave mirror, the image is formed

• between F and C,


• real, inverted, and diminished.

উত্তৰ : যেতিয়া বস্তুটো অৱতল দৰ্পণৰ বক্ৰতাৰ কেন্দ্ৰ (C) ৰ বাহিৰত ৰখা হয়, তেতিয়া প্ৰতিচ্ছবি—

• F আৰু C ৰ মাজত গঠিত হয়,


• বাস্তৱ, উল্টা, আৰু সৰু আকাৰৰ হয়।

Q2. Draw a labelled diagram of refraction of light through a rectangular glass slab. প্ৰশ্ন: আয়তাকাৰ কাঁচৰ স্লেবৰ মাজেৰে পোহৰৰ প্ৰতিসৰণৰ লেবেলযুক্ত চিত্ৰ আঁকা।

Ans: A ray entering a rectangular glass slab bends towards the normal, and while emerging, bends away from the normal. The incident ray and emergent ray are parallel. উত্তৰ: কাঁচৰ স্লেবত প্ৰৱেশ কৰা পোহৰ লম্বৰ ফালে বাঁক লয়, আৰু ওলাই আহোঁতে লম্বৰ পৰা আঁতৰি যায়। পতিত ৰশ্মি আৰু নিৰ্গত ৰশ্মি সমান্তৰাল হয়।

Q3. Draw a ray diagram for image formation by a convex lens when the object is placed between F and 2F. প্ৰশ্ন: বস্তুটো F আৰু 2F ৰ মাজত ৰাখিলে উত্তল লেন্সৰ প্ৰতিচ্ছবি গঠনৰ চিত্ৰ আঁকা।

Ans: The image is formed beyond 2F, and it is real, inverted, and magnified. উত্তৰ : প্ৰতিচ্ছবি 2F ৰ বাহিৰত গঠিত হয় আৰু ই বাস্তৱ, উল্টা আৰু ডাঙৰ আকাৰৰ হয়।

=============================================================================================

B. MCQs – Light Chapter 

Q1. The focal length of a plane mirror is: প্ৰশ্ন: সমতল দৰ্পণৰ ফোকাল দৈৰ্ঘ্য হ’ল :

A. 10 cm  B. 20 cm  C. Infinite  D. Zero

Ans: C. Infinite

Explanation: A plane mirror has an infinite radius of curvature, so its focal length is infinite. ব্যাখ্যা: সমতল দৰ্পণৰ বক্ৰতাৰ ব্যাসাৰ্ধ অসীম, সেইবাবে ইয়াৰ ফোকাল দৈৰ্ঘ্যো অসীম।

Q2. Which mirror is used as a shaving mirror ? প্ৰশ্ন: দাড়ি কটা দৰ্পণ হিচাপে কোনটো ব্যৱহাৰ হয় ?

A. Plane mirror  B. Convex mirror  C. Concave mirror  D. Cylindrical mirror

Ans: C. Concave mirror

Explanation: A concave mirror forms a virtual, erect and magnified image when the object is close. ব্যাখ্যা: অৱতল দৰ্পণে বস্তু ওচৰত থাকিলে কাল্পনিক, সোজা আৰু ডাঙৰ প্ৰতিচ্ছবি গঠন কৰে।

Q3. The bending of light when it enters a new medium is called: প্ৰশ্ন: পোহৰ নতুন মাধ্যমত প্ৰৱেশ কৰোঁতে বাঁক লোৱা ঘটনাক কি বোলে ?

A. Reflection  B. Dispersion  C. Refraction  D. Scattering

Ans: C. Refraction

Explanation: Change in direction of light due to change in medium is called refraction. ব্যাখ্যা: মাধ্যম সলনি হোৱাৰ বাবে পোহৰৰ দিশ সলনি হোৱাকে প্ৰতিসৰণ বোলে।

Q4. Which lens always forms a virtual image ? প্ৰশ্ন: কোনটো লেন্সে সদায় কাল্পনিক প্ৰতিচ্ছবি গঠন কৰে ?

A. Convex lens  B. Concave lens  C. Cylindrical lens  D. Bifocal lens

Ans: B. Concave lens

Explanation: A concave lens always forms a virtual, erect and diminished image. ব্যাখ্যা: অৱতল লেন্সে সদায় কাল্পনিক, সোজা আৰু সৰু প্ৰতিচ্ছবি গঠন কৰে।

Q5. The unit of power of a lens is: প্ৰশ্ন: লেন্সৰ ক্ষমতাৰ একক কি ? 

A. Metre  B. Watt  C. Dioptre  D. Joule

Ans: C. Dioptre

Explanation: Power of lens is measured in Dioptre (D). ব্যাখ্যা: লেন্সৰ ক্ষমতা ডাইঅপ্টাৰ (D) ত জুখা হয়।

Exam Final Tips (Light Chapter):

• Diagram → Neat + labelled


• MCQs → Concept-based


• Laws → Write in points