What is Gravitation ? মহাকৰ্ষণ কি ?

---

What is Gravitation ? | মহাকৰ্ষণ কি?

Definition: Gravitation : Gravitation (or Gravity) is a fundamental natural force by which all objects having mass attract each other.
It is the force responsible for pulling objects together and for maintaining the structure of the universe.

Key Points

• Gravitation is a universal force because every object in the universe attracts every other object.


• The gravitational force increases with increase in mass and decreases with increase in distance.


• Gravitation is responsible for many natural phenomena such as objects falling towards the Earth, tides in the oceans, and planets revolving around the Sun.


• According to Isaac Newton, the gravitational force between two objects is directly proportional to the product of their masses and inversely proportional to the square of the distance between them.

মহাকৰ্ষণ (Gravitation) :সংজ্ঞা : মহাকৰ্ষণ (Gravitation) হৈছে এটা মৌলিক প্ৰাকৃতিক বল, যাৰ দ্বাৰা ভৰ থকা সকলো বস্তুৱে ইটোৱে সিটোক নিজৰ ফালে আকৰ্ষণ কৰে। এই বলেই বস্তুসমূহক একেলগে ধৰি ৰাখে আৰু বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড স্থিৰ কৰি ৰাখে।

মুখ্য দিশসমূহ

• মহাকৰ্ষণ হৈছে এটা সাৰ্বজনীন বল, কিয়নো বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ প্ৰতিটো বস্তুৱে আন প্ৰতিটো বস্তুক আকৰ্ষণ কৰে।


• বস্তুৰ ভৰ যিমানেই বেছি, মহাকৰ্ষণ বল সিমানেই বেছি হয় আৰু বস্তুৰ মাজৰ দূৰত্ব বাঢ়িলে মহাকৰ্ষণ বল কমি যায়।


• মহাকৰ্ষণ বলৰ ফলতেই বস্তু মাটিৰ ফালে পৰে, সাগৰত জোৱাৰ-ভাটা হয় আৰু গ্ৰহসমূহ সূৰ্যৰ চাৰিওফালে ঘূৰি থাকে।


• Isaac Newton ৰ মতে, দুটা বস্তুৰ মাজৰ মহাকৰ্ষণ বল বস্তু দুটাৰ ভৰৰ গুণফলৰ সমানুপাতিক আৰু সিহঁতৰ মাজৰ দূৰত্বৰ বৰ্গৰ ব্যস্তানুপাতিক।

Exam Writing Tip

• Definition লিখাৰ পিছত 3–4 points লিখিব


• Newton’s law উল্লেখ কৰিলে পূৰ্ণ নম্বৰ পোৱা যায়

Uses of Gravitation : Importance of Gravitation

Uses : ব্যৱহাৰ

1. Gravitation keeps us and all objects on the Earth. গুৰুত্বাকর্ষণে আমাক পৃথিৱীত স্থিৰ কৰি ৰাখে।


2. It helps planets revolve around the Sun. গ্ৰহবোৰ সূৰ্যৰ চাৰিওফালে ঘূৰিবলৈ সহায় কৰে।


3. It causes objects to fall towards the ground. বস্তুবোৰ মাটিলৈ পৰিবলৈ সহায় কৰে।


4. It helps in the formation of tides in oceans. সাগৰত জোৱাৰ-ভাটা সৃষ্টি কৰে।


5. It is responsible for the motion of satellites. উপগ্ৰহবোৰক কক্ষপথত ৰাখে।


6. It gives weight to objects. বস্তুৰ ভাৰ নিৰ্ধাৰণ কৰে।

Effects of Gravitation (Effects / Consequences of Gravitation) : মহাকৰ্ষণ কি?

Effects : প্ৰভাৱ :

1. Falling of objects towards Earth. বস্তুবোৰ পৃথিৱীৰ ফালে পৰে।


2. Weight of objects exists due to gravitation. বস্তুৰ ভাৰ থাকে গুৰুত্বাকর্ষণৰ বাবে।


3. Tides are formed in seas and oceans. সাগৰত জোৱাৰ-ভাটা সৃষ্টি হয়।


4. Planets and satellites move in fixed orbits. গ্ৰহ আৰু উপগ্ৰহবোৰ নিৰ্দিষ্ট কক্ষপথত ঘূৰে।


5. Atmosphere remains bound to the Earth. বায়ুমণ্ডল পৃথিৱীৰ সৈতে সংযুক্ত হৈ থাকে।


6. Free fall and weightlessness occur due to gravity. মুক্ত পতন আৰু ভাৰশূন্যতা ঘটে।

Note (Exam Friendly)

• Gravitation = Universal Attractive Force (গুৰুত্বাকর্ষণ = সাৰ্বজনীন আকৰ্ষণ বল)


• Acts between all masses


• Important for life and motion in the universe

1. Who discovered gravitation ? প্ৰশ্ন: গুৰুত্বাকর্ষণ কোনে আবিষ্কাৰ কৰিছিল ?
Ans: Isaac Newton
Exp: Newton discovered gravitation after observing a falling apple.
ব্যাখ্যা: আপেল তললৈ পৰাৰ ঘটনাৰ পৰা নিউটনে গুৰুত্বাকর্ষণ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল।

2. What is the formula of gravitational force ? প্ৰশ্ন: গুৰুত্বাকর্ষণ বলৰ সূত্ৰ কি ?
Ans: F = G m₁m₂ / r²
Exp: It shows force depends on masses and distance.
ব্যাখ্যা: বল ভৰ আৰু দূৰত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

3. What is the value of gravitational constant (G) ? প্ৰশ্ন: গুৰুত্বাকর্ষণ ধ্ৰুৱক G-ৰ মান কিমান ?
Ans: 6.67 × 10⁻¹¹ Nm²/kg²
Exp: G is a universal constant. ব্যাখ্যা: G এটা সাৰ্বজনীন ধ্ৰুৱক।

4. Is the value of G same everywhere ? প্ৰশ্ন: G-ৰ মান সকলো ঠাইতে একে নে ? 
Ans: Yes
Exp: G does not change with place. ব্যাখ্যা: G ঠাই অনুসৰি সলনি নহয়।

5. What is the average value of g on Earth ? প্ৰশ্ন: পৃথিৱীত g-ৰ গড় মান কিমান ?
Ans: 9.8 m/s²
Exp: It represents acceleration due to gravity. ব্যাখ্যা: এইটো গুৰুত্বজনিত ত্বৰণ বুজায়।

6. Where is g maximum on Earth ? প্ৰশ্ন: পৃথিৱীত ক’ত g সৰ্বাধিক ?
Ans: At the poles
Exp: Radius is smaller at poles. ব্যাখ্যা: ধ্ৰুৱত পৃথিৱীৰ ব্যাসাৰ্ধ কম।

7. What happens to g with increase in height ? প্ৰশ্ন: উচ্চতা বাঢ়িলে g-ৰ মান কি হয় ?
Ans: Decreases
Exp: Distance from Earth’s center increases. ব্যাখ্যা: পৃথিৱীৰ কেন্দ্ৰৰ পৰা দূৰত্ব বাঢ়ে।

8. What is the value of g at Earth’s center ? প্ৰশ্ন: পৃথিৱীৰ কেন্দ্ৰত g-ৰ মান কিমান ?
Ans: 0
Exp: Gravitational forces cancel each other. ব্যাখ্যা: সকলো দিশৰ বল একে হৈ বাতিল হয়।

9. What is the value of g on the Moon ? প্ৰশ্ন: চন্দ্ৰত g-ৰ মান কিমান ?
Ans: 1/6 of Earth
Exp: Moon has less mass. ব্যাখ্যা: চন্দ্ৰৰ ভৰ কম।

10. What is the formula of weight ? প্ৰশ্ন: ভাৰৰ সূত্ৰ কি ?
Ans: W = mg
Exp: Weight depends on gravity. ব্যাখ্যা: ভাৰ g-ৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল।

11. Is gravitational force attractive or repulsive ? প্ৰশ্ন: গুৰুত্বাকর্ষণ বল আকৰ্ষণীয় নে বিকর্ষণীয় ?
Ans: Attractive
Exp: It pulls objects towards each other. ব্যাখ্যা: বস্তুবোৰ একে আনলৈ টানে।

12. What is the SI unit of g ? প্ৰশ্ন: g-ৰ SI একক কি ?
Ans: m/s²
Exp: It is an acceleration. ব্যাখ্যা: g এটা ত্বৰণ।

13. What is the SI unit of G ? প্ৰশ্ন: G-ৰ SI একক কি ?  
Ans: Nm²/kg²
Exp: Derived from gravitational formula. ব্যাখ্যা: গুৰুত্বাকর্ষণ সূত্ৰৰ পৰা পোৱা।

14. What is the mass of the Earth ? প্ৰশ্ন: পৃথিৱীৰ ভৰ কিমান ?
Ans: 5.97 × 10²⁴ kg
Exp: Large mass causes strong gravity. ব্যাখ্যা: ডাঙৰ ভৰে শক্তিশালী গুৰুত্ব সৃষ্টি কৰে।

15. What is the average radius of the Earth ? প্ৰশ্ন: পৃথিৱীৰ গড় ব্যাসাৰ্ধ কিমান ?
Ans: 6371 km
Exp: Used in gravity calculations. ব্যাখ্যা: গুৰুত্ব গণনাত ব্যৱহাৰ হয়।

16. Does weight change with place ? প্ৰশ্ন: ভাৰ ঠাই অনুসৰি সলনি হয় নে ?
Ans: Yes
Exp: Because g changes. ব্যাখ্যা: কাৰণ g সলনি হয়।

17. Does mass change with place ? প্ৰশ্ন: ভৰ ঠাই অনুসৰি সলনি হয় নে ?
Ans: No
Exp: Mass is constant. ব্যাখ্যা: ভৰ সৰ্বদা একে থাকে।

18. What happens to g below the Earth’s surface ? প্ৰশ্ন: পৃথিৱীৰ ভিতৰলৈ গ’লে g-ৰ মান কি হয় ?
Ans: Decreases
Exp: Effective mass decreases. ব্যাখ্যা: কাৰ্যকৰ ভৰ কমে।

19. Which force acts during free fall ? প্ৰশ্ন: মুক্ত পতনত কোনটো বল কাৰ্য কৰে ?
Ans: Only gravitational force
Exp: No other force acts. ব্যাখ্যা: অন্য কোনো বল নাথাকে।

20. What is weightlessness ? প্ৰশ্ন: ভাৰশূন্যতা কি ?
Ans: Condition of free fall
Exp: Apparent weight becomes zero. ব্যাখ্যা: অনুভূত ভাৰ শূন্য হয়।

21. Who proved all bodies fall with same g ? প্ৰশ্ন: সকলো বস্তু একে g-ৰে পৰে বুলি কোনে প্ৰমাণ কৰিছিল ?
Ans: Galileo Galilei
Exp: He dropped objects from height. ব্যাখ্যা: তেওঁ উচ্চতাৰ পৰা বস্তু পেলাই পৰীক্ষা কৰিছিল।

22. Gravitational force is proportional to what?প্ৰশ্ন: গুৰুত্বাকর্ষণ বল কিহৰ সমানুপাতিক ?
Ans: Product of masses
Exp: More mass → more force. ব্যাখ্যা: ভৰ বেছি হ’লে বল বেছি।

23. Gravitational force is inversely proportional to what ? প্ৰশ্ন: গুৰুত্বাকর্ষণ বল কিহৰ ব্যুত্ক্ৰম অনুপাতিক ?
Ans: Square of distance
Exp: Distance increases → force decreases. ব্যাখ্যা: দূৰত্ব বাঢ়িলে বল কমে।

24. Who measured the value of G experimentally ? প্ৰশ্ন: G-ৰ মান কোনে প্ৰয়োগেৰে নিৰ্ণয় কৰিছিল ?
Ans: Cavendish
Exp: Using torsion balance. ব্যাখ্যা: টৰ্চন ব্যালেন্স ব্যৱহাৰ কৰি।

25. If distance becomes double, force becomes ? প্ৰশ্ন: দূৰত্ব দোগুণ হ’লে বল কিমান হয় ?
Ans: 1/4
Exp: Due to inverse square law. ব্যাখ্যা: ব্যুত্ক্ৰম বৰ্গ নিয়মৰ বাবে।

26. If mass becomes double, force becomes ? প্ৰশ্ন: ভৰ দোগুণ হ’লে বল কি হয় ?
Ans: Double
Exp: Force ∝ mass. ব্যাখ্যা: বল ভৰৰ সমানুপাতিক।

27. Why does the Moon revolve around the Earth ? প্ৰশ্ন: চন্দ্ৰ পৃথিৱীৰ চাৰিওফালে কিয় ঘূৰে ?
Ans: Due to gravitation
Exp: Earth’s gravity provides centripetal force. ব্যাখ্যা: পৃথিৱীৰ গুৰুত্ব কেন্দ্ৰাভিমুখ বল প্ৰদান কৰে।

28. Why does Earth revolve around the Sun ? প্ৰশ্ন: পৃথিৱী সূৰ্যৰ চাৰিওফালে কিয় ঘূৰে ?
Ans: Gravitational force
Exp: Sun’s gravity holds Earth in orbit. ব্যাখ্যা: সূৰ্যৰ গুৰুত্বে পৃথিৱীক কক্ষপথত ৰাখে।

29. Is gravitational force always attractive ? প্ৰশ্ন: গুৰুত্বাকর্ষণ বল সদায় আকৰ্ষণীয় নে ?
Ans: Yes
Exp: No repulsive gravity exists. ব্যাখ্যা: গুৰুত্বাকর্ষণ বিকর্ষণীয় নহয়।

30. Is gravity zero in space ? প্ৰশ্ন: মহাকাশত গুৰুত্ব শূন্য নে ?
Ans: No
Exp: Gravity is weak but present. ব্যাখ্যা: গুৰুত্ব কম হলেও থাকে।

31. How is gravity in a black hole ? প্ৰশ্ন: ব্লেক হ’লত গুৰুত্ব কেনেকুৱা ?
Ans: Extremely strong
Exp: Even light cannot escape. ব্যাখ্যা: পোহৰো পলাব নোৱাৰে।

32. According to Einstein, what is gravity ? প্ৰশ্ন: আইনষ্টাইনৰ মতে গুৰুত্ব কি ?
Ans: Curvature of space-time
Exp: Mass bends space-time. ব্যাখ্যা: ভৰে স্থান-কাল বেঁকায়

33. Tides are caused due to what ? প্ৰশ্ন: জোৱাৰ-ভাটা কিহৰ বাবে হয় ?
Ans: Moon and Sun’s gravity
Exp: Gravitational pull of Moon is dominant. ব্যাখ্যা: চন্দ্ৰৰ গুৰুত্ব বেছি প্ৰভাৱশালী।

34. Weightlessness occurs in which condition ? প্ৰশ্ন: ভাৰশূন্যতা কোন অৱস্থাত হয় ?
Ans: Free fall
Exp: No normal reaction acts. ব্যাখ্যা: কোনো অভিলম্ব বল নাথাকে।

35. In which direction does Earth pull objects ? প্ৰশ্ন: পৃথিৱীয়ে বস্তু কোন দিশে টানে ?
Ans: Downwards
Exp: Towards Earth’s center. ব্যাখ্যা: পৃথিৱীৰ কেন্দ্ৰৰ দিশে।

36. On which planet is g more ? প্ৰশ্ন: কোন গ্ৰহত g বেছি ?
Ans: On more massive planets
Exp: Greater mass → greater gravity. ব্যাখ্যা: ভৰ বেছি → গুৰুত্ব বেছি।

37. Why is weight less on the Moon ? প্ৰশ্ন: চন্দ্ৰত ভাৰ কম কিয় ?
Ans: g is less
Exp: Moon has smaller mass. ব্যাখ্যা: চন্দ্ৰৰ ভৰ কম।

38. How does g change with height and depth ? প্ৰশ্ন: উচ্চতা আৰু গভীৰতাৰ সৈতে g কেনেকৈ সলনি হয় ?
Ans: Decreases
Exp: Distance from effective mass changes. ব্যাখ্যা: কাৰ্যকৰ দূৰত্ব সলনি হয়।

39. What keeps planets in their orbits ? প্ৰশ্ন: গ্ৰহবোৰক কক্ষপথত কিহে ৰাখে ?
Ans: Sun’s gravitational force
Exp: Provides centripetal force. ব্যাখ্যা: কেন্দ্ৰাভিমুখ বল প্ৰদান কৰে।

40. Gravitation is which type of force ? প্ৰশ্ন: গুৰুত্বাকর্ষণ কেনেকুৱা বল?
Ans: Universal force
Exp: Acts between any two masses. ব্যাখ্যা: যিকোনো দুটা ভৰৰ মাজত কাৰ্য কৰে।