ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ প্ৰধান আন্দোলনসমূহ : Major Movements of the Indian Freedom Struggle : भारतीय स्वतंत्रता संग्राम के प्रमुख आंदोलन

---

1.  Swadeshi Movement (1905)

Note: Started to oppose the Partition of Bengal; promoted Indian goods and boycott of foreign goods. बंग-भंग के विरोध में शुरू हुआ; स्वदेशी वस्तुओं को अपनाने और विदेशी वस्तुओं के बहिष्कार पर जोर। বঙ্গভংগৰ বিৰুদ্ধে আৰম্ভ হৈছিল; স্বদেশী সামগ্ৰীৰ ব্যৱহাৰ আৰু বিদেশী সামগ্ৰীৰ বয়কট।
Leaders: Bal Gangadhar Tilak, Lala Lajpat Rai, Bipin Chandra Pal

2. Champaran Satyagraha (1917)

Note: First satyagraha of Gandhi in India against indigo planters’ exploitation. भारत में गांधीजी का पहला सत्याग्रह; नील किसानों के शोषण के विरुद्ध। ভাৰতত গান্ধীজীৰ প্ৰথম সত্যাগ্ৰহ; নীল খেতিয়কৰ শোষণৰ বিৰুদ্ধে। Leader: Mahatma Gandhi

3. Kheda Satyagraha (1918)

Note: Farmers protested tax during famine; government accepted demands. अकाल में कर माफी के लिए किसान आंदोलन; मांगें मानी गईं। দুৰ্ভিক্ষত কৰ মাফিৰ দাবীত কৃষক আন্দোলন; চৰকাৰে দাবী মানিলে। Leaders: Sardar Vallabhbhai Patel

4. Ahmedabad Mill Strike (1918)

Note: Workers demanded better wages; resolved through Gandhian methods. मजदूरों ने वेतन वृद्धि की मांग की; गांधीवादी तरीके से समाधान। শ্ৰমিকসকলে বেতন বৃদ্ধিৰ দাবী কৰিলে; গান্ধীবাদী পদ্ধতিত সমাধান।

5. Khilafat Movement (1919 - 1924)

Note: Supported the Caliph; strengthened Hindu–Muslim unity. खलीफा के समर्थन में; हिंदू–मुस्लिम एकता मजबूत हुई। খলিফাৰ সমৰ্থনত; হিন্দু–মুছলমান ঐক্য বৃদ্ধি।
Leaders: Shaukat Ali, Mohammad Ali

6. Non-Cooperation Movement (1920)

Note: Boycott of British institutions; withdrawn after Chauri-Chaura violence. ब्रिटिश संस्थाओं का बहिष्कार; चौरी-चौरा के बाद वापस। ব্ৰিটিছ প্ৰতিষ্ঠান বয়কট; চৌৰি-চৌৰা পিছত প্রত্যাহাৰ।

7. Home Rule League Movement (1916)

Note: Demanded self-rule; raised political awareness. स्वशासन की मांग; राजनीतिक चेतना बढ़ी। স্বশাসনৰ দাবী; ৰাজনৈতিক সচেতনতা বৃদ্ধি। Leaders: Annie Besant

8. Chauri-Chaura Incident (1922)

Note: Violence by crowd led to withdrawal of Non-Cooperation. हिंसा के कारण असहयोग आंदोलन वापस। হিংসাৰ বাবে অসহযোগ আন্দোলন প্রত্যাহাৰ।

9. Bardoli Satyagraha (1928)

Note: Against increased land revenue; successful farmers’ movement. भूमि कर वृद्धि के विरोध में सफल आंदोलन। ভূমি কৰ বৃদ্ধিৰ বিৰুদ্ধে সফল আন্দোলন।

10. Khudai Khidmatgar (1929)

Note: Non-violent movement in NWFP; members called Red Shirts. उत्तर-पश्चिम सीमांत में अहिंसक आंदोलन; “लाल कुर्ती”। উত্তৰ-পশ্চিম সীমান্তত অহিংস আন্দোলন; “লাল কুৰ্তি”। Leader: Khan Abdul Ghaffar Khan

11. Salt Satyagraha / Dandi March (1930)

Note: Protested salt tax; broke British salt law. नमक कर के विरुद्ध; नमक कानून तोड़ा गया। লৱণ কৰৰ বিৰুদ্ধে; লৱণ আইন ভংগ।

12. Civil Disobedience Movement (1930)

Note: Open violation of unjust laws. अन्यायपूर्ण कानूनों का उल्लंघन। অন্যায় আইন অমান্য।

13. Quit India Movement (1942)

Note: Mass movement for immediate independence; slogan “Do or Die”. तत्काल स्वतंत्रता हेतु जन आंदोलन; नारा “करो या मरो”। তৎক্ষণাৎ স্বাধীনতাৰ গণ আন্দোলন; নাৰা “কৰো নে মৰো”।

14. Indian National Army – Re-organisation (1943)

Note: Armed struggle to free India from British rule. सशस्त्र संघर्ष द्वारा स्वतंत्रता का प्रयास। সশস্ত্ৰ সংগ্ৰামৰ মাধ্যমে স্বাধীনতাৰ চেষ্টা। Leader: Subhas Chandra Bose

15. Santhal Rebellion (1855)

Note: Tribal uprising against British oppression. ब्रिटिश शोषण के विरुद्ध आदिवासी विद्रोह। ব্ৰিটিছ শোষণৰ বিৰুদ্ধে জনজাতীয় বিদ্ৰোহ। Leaders: Sidhu Murmu, Kanhu Murmu

16. Bhoodan Movement (1951)

Note: Voluntary land donation for landless people. भूमिहीनों के लिए स्वैच्छिक भूमि दान। ভূমিহীনৰ বাবে স্বেচ্ছা ভূমি দান। Leader: Vinoba Bhave

17. Chipko Movement (1973)

Note: Environmental movement to protect trees. पेड़ों की रक्षा हेतु पर्यावरण आंदोलन। গছ সংৰক্ষণৰ বাবে পৰিবেশ আন্দোলন। Leader: Sunderlal Bahuguna