WORK (কাৰ্য)

---

What is Work ? / কাৰ্য কি ?

Work is done when : কাৰ্য তেতিয়াই হয় যেতিয়া:

• A force is applied on an object : কোনো বস্তুৰ ওপৰত বল প্ৰয়োগ কৰা হয়


• The object moves in the direction of the force : বস্তুটো বলৰ দিশত সৰে

Formula of Work / কাৰ্যৰ সূত্ৰ

Work (W) = Force (F) × Displacement (s) : কাৰ্য (W) = বল (F) × স্থানান্তৰণ (s)

Unit / একক: Joule (J)
1 Joule = 1 Newton × 1 meter : ১ জুল = ১ নিউটন × ১ মিটাৰ

Types of Work / কাৰ্যৰ প্ৰকাৰ

Positive Work / ধনাত্মক কাৰ্য

• Force and displacement are in the SAME direction : বল আৰু স্থানান্তৰণ একে দিশত থাকে


• Example: Pushing a box : উদাহৰণ: বাকচ ঠেলা

Negative Work / ঋণাত্মক কাৰ্য

• Force and displacement are in OPPOSITE directions : বল আৰু স্থানান্তৰণ বিপৰীত দিশত থাকে


• Example: Friction : উদাহৰণ: ঘৰ্ষণ বল

Zero Work / শূন্য কাৰ্য

• No displacement occurs : কোনো স্থানান্তৰণ নাথাকে


• Example: Holding a bag : উদাহৰণ: থলুৱা ধৰা (বেগ ধৰি থকা)

Important Points / গুৰুত্বপূর্ণ কথা

• Work is only done when displacement happens : স্থানান্তৰণ নহ’লে কাৰ্য নহয়


• No movement → No work : গতি নাই → কাৰ্য নাই


• Direction of force matters : বলৰ দিশ গুৰুত্বপূর্ণ

Remember / মনত ৰাখিব

1 Joule = Work done when 1 N force moves an object 1 meter

১ জুল = ১ নিউটন বলৰে বস্তু ১ মিটাৰ সৰালে কৰা কাৰ্য

=======================================================

MCQs

Q1. What is work ? / কাৰ্য কি ?

A) Only force B) Only movement C) Force × displacement D) Energy

Ans: C

Explanation: Work is defined as force multiplied by displacement. কাৰ্য = বল × স্থানান্তৰণ।

Q2. SI unit of work ? / কাৰ্যৰ একক কি ?

A) Watt B) Joule C) Newton D) Meter

Ans: B
Explanation: Work is measured in Joule (J). : কাৰ্যৰ একক হৈছে জুল (J)।

Q3. 1 Joule = ? / ১ জুল = ?

A) 1 N × 1 m B) 1 kg × 1 m C) 1 N × 1 s D) 1 m/s

Ans: A
Explanation: 1 Joule = 1 Newton × 1 meter. : ১ জুল = ১ নিউটন × ১ মিটাৰ।

Q4. When is work done ? / কেতিয়া কাৰ্য হয় ?

A) Only force B) Only displacement C) Both force & displacement D) None

Ans: C
Explanation: Work is done only when force and displacement both exist. : বল আৰু স্থানান্তৰণ দুয়ো থাকিলেহে কাৰ্য হয়।

Q5. Positive work occurs when ? / ধনাত্মক কাৰ্য কেতিয়া হয় ?

A) Opposite direction B) Same direction C) No movement D) Zero force

Ans: B
Explanation: Same direction → positive work. : একে দিশ → ধনাত্মক কাৰ্য।

Q6. Negative work example / ঋণাত্মক কাৰ্য উদাহৰণ

A) Lifting B) Friction C) Pushing D) Walking

Ans: B
Explanation: Friction acts opposite to motion → negative work. : ঘৰ্ষণ বল বিপৰীত দিশত থাকে → ঋণাত্মক কাৰ্য।

Q7. Zero work example / শূন্য কাৰ্য উদাহৰণ

A) Running B) Holding bag C) Lifting D) Throwing

Ans: B
Explanation: No displacement → zero work. : স্থানান্তৰণ নাই → শূন্য কাৰ্য।

Q8. If displacement = 0, work = ?

A) Max B) Zero C) Negative D) Positive

Ans: B
Explanation: Without movement, work = 0. : গতি নাথাকিলে কাৰ্য = 0।

Q9. Work depends on / কাৰ্য নিৰ্ভৰ কৰে

A) Force B) Displacement C) Both D) Time

Ans: C
Explanation: Work depends on both force and displacement. : কাৰ্য বল আৰু স্থানান্তৰণ দুয়োৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

Q10. Unit of force ? / বলৰ একক ?

A) Joule B) Watt C) Newton D) Meter

Ans: C
Explanation: Force is measured in Newton. বলৰ একক নিউটন।

Q11. Work when angle = 90°?

A) Max B) Zero C) Negative D) Positive

Ans: B
Explanation: Force ⟂ displacement → no work done. ৯০° হলে কাৰ্য নাই।

Q12. Lifting a load upward / ওপৰলৈ তুলি দিয়া

A) Negative B) Positive C) Zero D) None

Ans: B
Explanation: Force and movement same direction → positive. : একে দিশ → ধনাত্মক কাৰ্য।

Q13. Work by gravity on falling object

A) Positive B) Negative C) Zero D) None

Ans: A
Explanation: Gravity and motion both downward → positive work. : মহাকর্ষণ আৰু গতি একে দিশত → ধনাত্মক।

Q14. Friction always does

A) Positive B) Negative C) Zero D) Both

Ans: B
Explanation: Friction opposes motion → negative work. ঘৰ্ষণ বল বিপৰীত → ঋণাত্মক।

Q15. Formula of work / সূত্ৰ

A) F/s B) F+s C) F×s D) s/F

Ans: C
Explanation: Work = Force × displacement. : কাৰ্য = বল × স্থানান্তৰণ।

Numerical Problems

Q1. F = 10 N, s = 5 m, W = ?

Solⁿ: W = F × s = 10 × 5 = 50 J

Explanation: Work is force multiplied by displacement. : কাৰ্য = বল × স্থানান্তৰণ = ৫০ জুল

Q2. F = 20 N, s = 2 m, W = ?

Solⁿ: W = 20 × 2 = 40 J

Explanation: Simple multiplication of force and distance. : বল আৰু দূৰত্বৰ গুণফল।

Q3. F = 0 N, s = 10 m, W = ?

Solⁿ: W = 0 × 10 = 0 J

Explanation No force → no work. : বল নাই → কাৰ্য নাই।

Q4. F = 5 N, s = 0 m, W = ?

Solⁿ: W = 5 × 0 = 0 J

Explanation: No displacement → no work. : স্থানান্তৰণ নাই → কাৰ্য নাই।

Q5. F = 15 N, s = 3 m, W = ?

Solⁿ: W = 15 × 3 = 45 J

Explanation: Multiply force and displacement. : বল × স্থানান্তৰণ = ৪৫ জুল

Q6. F = 25 N, s = 4 m, W = ?

Solⁿ: W = 25 × 4 = 100 J

Explanation: Direct formula application. সূত্ৰ প্ৰয়োগ।

Q7. F = 30 N, s = 10 m, W = ?

Solⁿ: W = 30 × 10 = 300 J

Explanation: Large displacement gives more work. : বেছি দূৰত্ব → বেছি কাৰ্য।

Q8. F = 50 N, s = 2 m, W = ?

Solⁿ: W = 50 × 2 = 100 J

Explanation: Force high → work increases. : বল বেছি → কাৰ্য বেছি।

Q9. F = 10 N, s = 5 m (opposite direction), W = ?

Solⁿ:

W = - (10 × 5) = -50 J

Explanation: Opposite direction → negative work. : বিপৰীত দিশ → ঋণাত্মক কাৰ্য।

Q10. F = 100 N, s = 0 m, W = ?

Solⁿ:

W = 100 × 0 = 0 J

Explanation: No movement → no work. : গতি নাই → কাৰ্য নাই।

Quick Trick (Exam Ready)

• W = F × s


• If F = 0 or s = 0 → Work = 0 : F = 0 বা s = 0 → কাৰ্য = 0


• Opposite direction → Negative : বিপৰীত দিশ → ঋণাত্মক

Assertion–Reason

Q1. A: Work is zero if displacement is zero, R: Work depends on displacement

Ans: Both true, R explains A
Explanation: Without displacement, no work. : স্থানান্তৰণ নাথাকিলে কাৰ্য নহয়।

Q2. A: Friction does negative work, R: It acts opposite

Ans: Both true
Explanation: Opposite force → negative work. : বিপৰীত বল → ঋণাত্মক কাৰ্য।

Q3. A: Holding bag does work, R: Force is applied

Ans: A false, R true
Explanation: No movement → no work. গতি নাই → কাৰ্য নাই।

Q4. A: Work depends on force , R: W = F × s

Ans: Both true