What is a Machine ? / যন্ত্ৰ কি ?

---

What is a Machine ? / যন্ত্ৰ কি ?

A machine is a device that helps us : যন্ত্ৰ হৈছে এনে এটা উপকৰণ যিয়ে আমাক সহায় কৰে:

• Do work easily : সহজে কাম কৰিবলৈ


• Save time and energy :  সময় আৰু শক্তি বচাবলৈ

What are Simple Machines ? / সহজ যন্ত্ৰ কি ?

Simple machines are devices without engines that make work easier. : সহজ যন্ত্ৰ হৈছে এনে যন্ত্ৰ যাৰ ইঞ্জিন নাই আৰু কাম সহজ কৰে।

Remember / মনত ৰাখিব: Simple machines have NO engine but reduce effort.

Types of Simple Machines / সহজ যন্ত্ৰৰ প্ৰকাৰ

1. Lever (লিভাৰ)

A rigid rod that rotates around a fixed point called fulcrum. : লিভাৰ হৈছে এটা কঠিন দণ্ড যি এটা স্থিৰ বিন্দু (Fulcrum)ৰ ওপৰত ঘূৰে।

Types of Lever:

• 1st Class (প্ৰথম শ্ৰেণী): Fulcrum in middle. Example: Seesaw


• 2nd Class (দ্বিতীয় শ্ৰেণী): Load in middle, Example: Wheelbarrow


• 3rd Class (তৃতীয় শ্ৰেণী): Effort in middle, Example: Tweezers

2. Pulley (পুলি)

A wheel with a groove used for lifting loads. : পুলি হৈছে এটা চকৰ দৰে যন্ত্ৰ যাৰ মাজত গাঁথনি থাকে, যি বস্তু তুলি ধৰাত সহায় কৰে।

Types: Fixed pulley (স্থিৰ পুলি)

3. Inclined Plane (ঢালু পৃষ্ঠ)

A sloping surface used to move objects easily. : ঢালু পৃষ্ঠ হৈছে এটা ঢাল থকা পৃষ্ঠ যিয়ে বস্তু সহজে সৰাবলৈ সহায় কৰে।

Example: Ramp

4. Wheel and Axle (চকা আৰু ধুৰা)

A wheel attached to a rod (axle). : এটা চকাৰে এটা ধুৰাৰ সৈতে সংযুক্ত থাকে।

Example: Bicycle wheel

Screw (স্ক্ৰু)

An inclined plane wrapped around a cylinder. : স্ক্ৰু হৈছে এটা ঢালু পৃষ্ঠ যি এটা নলাকৃতিৰ ওপৰত পেঁচি থোৱা থাকে।

Example: Bolt

Quick Summary / সংক্ষিপ্ত পুনৰালোচনা

Machine makes work easier : যন্ত্ৰ কাম সহজ কৰে
Lever, Pulley, Inclined Plane, Wheel & Axle, Screw : লিভাৰ, পুলি, ঢালু পৃষ্ঠ, চকা-ধুৰা, স্ক্ৰু
No engine needed : ইঞ্জিন নাথাকে

MCQs Exam Level

Q1. What is a simple machine ? / সহজ যন্ত্ৰ কি ?

A) Engine device B) Complex machine C) Makes work easier D) Produces energy

Ans: C
Explanation: Simple machines help reduce effort. : সহজ যন্ত্ৰে কাম সহজ কৰে।

Q2. Lever rotates about ? / লিভাৰ ক’ত ঘূৰে ?

A) Load B) Effort C) Fulcrum D) Axis

Ans: C
Explanation: Fulcrum is fixed point. : Fulcrum স্থিৰ বিন্দু।

Q3. First class lever has ? / ১ম শ্ৰেণীৰ লিভাৰত কি থাকে ?

A) Load middle B) Effort middle C) Fulcrum middle D) None

Ans: C
Explanation: Fulcrum is between load & effort. : Fulcrum মাজত থাকে।

Q4. Second class lever example / ২য় শ্ৰেণীৰ উদাহৰণ

A) Seesaw B) Tweezers C) Wheelbarrow D) Scissors

Ans: C

Q5. Third class lever example / ৩য় শ্ৰেণীৰ উদাহৰণ

A) Seesaw B) Wheelbarrow C) Tweezers D) Crowbar

Ans: C

Q6. Pulley is used to / পুলি ব্যৱহাৰ হয়

A) Push B) Lift load C) Cut D) Measure

Ans: B

Q7. Fixed pulley changes / স্থিৰ পুলিয়ে কি সলনি কৰে?

A) Force B) Direction C) Energy D) Work

Ans: B
Explanation: It changes direction only. : দিশ সলনি কৰে।

Q8. Inclined plane helps to / ঢালু পৃষ্ঠে কি কৰে ?

A) Increase effort B) Reduce effort C) Stop motion D) Increase weight

Ans: B

Q9. Wheel and axle works on / চকা-ধুৰা কাম কৰে

A) Rolling B) Lifting C) Cutting D) Heating

Ans: A

Q10. Screw is / স্ক্ৰু কি ?

A) Wheel B) Lever C) Inclined plane D) Pulley

Ans: C

Q11. Mechanical Advantage (MA) = ? / MA = ?

A) Load/Effort B) Effort/Load C) Work/Time D) Force × distance

Ans: A

Q12. If MA > 1, machine / MA > 1 হলে

A) Increases effort B) Reduces effort C) No effect D) Stops work

Ans: B

Q13. Efficiency always / দক্ষতা সদায়

A) >100% B) <100% C) =100% D) 0

Ans: B

Q14. Unit of efficiency / দক্ষতাৰ একক

A) Joule B) Watt C) Percentage D) Newton

Ans: C

Q15. Ideal machine has efficiency / আদৰ্শ যন্ত্ৰৰ দক্ষতা

A) 0% B) 50% C) 100% D) 200%

Ans: C

Numericals (Mechanical Advantage)

Q16. Load = 100 N, Effort = 50 N, MA = ?

MA = Load/Effort = 100/50 = 2

Explanation: MA > 1 → effort reduced. : MA > 1 → বল কম লাগে।

Q17. Load = 200 N, Effort = 100 N, MA = ?

MA = 2

Explanation: Machine doubles force. বল দ্বিগুণ কৰে।

Q18. Load = 300 N, Effort = 150 N, MA = ?

MA = 2

Explanation: Same ratio → same MA. : একেই অনুপাত।

Q19. Load = 50 N, Effort = 100 N, MA = ?

MA = 0.5

Explanation: MA < 1 → machine not useful. : MA < 1 → উপকাৰী নহয়।

Q20. Load = 400 N, Effort = 100 N, MA = ?

MA = 4

Explanation: Higher MA → more efficiency. : বেছি MA → বেছি সুবিধা।

Assertion–Reason

Q21. A: Lever reduces effort, R: It provides mechanical advantage

Ans: Both true
Explanation: Lever increases force. লিভাৰে বল বৃদ্ধি কৰে।

Q22. A: Fixed pulley reduces effort, R: It changes direction

Ans: A false, R true
Explanation: Only direction changes, not effort. : কেৱল দিশ সলনি কৰে।

Q23. A: Inclined plane reduces effort, R: It increases distance

Ans: Both true
Explanation: Less force, more distance. : কম বল, বেছি দূৰত্ব।

Q24. A: Efficiency can be 100%, R: No energy loss

Ans: Both true
Explanation: Ideal machine has no loss. : আদৰ্শ যন্ত্ৰত ক্ষতি নাই।

Q25. A: MA can be less than 1 , R: Effort can be more than load

Ans: Both true

Explanation: Sometimes machine not useful. : কেতিয়াবা উপকাৰী নহয়।

Final Exam Trick

MA = Load/Effort : MA = ভাৰ/প্ৰয়াস
MA > 1 → useful machine : MA > 1 → উপকাৰী
Efficiency < 100% : দক্ষতা সদায় < 100%