Tool By Zeal Point

1) Density (ঘনত্ব) : Density is defined as mass per unit volume. ঘনত্ব হৈছে একক আয়তনত থকা ভৰ।

Formula / সূত্ৰ :

Where / য’ত: i. = Mass (ভৰ), ii. = Volume (আয়তন)

SI Unit / SI একক: kg/m³(kilogram per cubic metre : কিলোগ্ৰাম প্রতি ঘন মিটাৰ)

2) Important Points (গুৰুত্বপূর্ণ কথাবোৰ)

Greater density → more mass in less volume (অধিক ঘনত্ব মানে কম আয়তনত বেছি ভৰ থাকে।)

Iron is denser than wood. (লোহাৰ ঘনত্ব কাঠতকৈ বেছি।)

Density helps determine floating and sinking. (ঘনত্বে বস্তু ভাঁহিব নে ডুবিব সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰে।)

3) Relative Density (আপেক্ষিক ঘনত্ব) : Relative density is the ratio of density of a substance to the density of water. (আপেক্ষিক ঘনত্ব হৈছে কোনো পদাৰ্থৰ ঘনত্ব আৰু পানীৰ ঘনত্বৰ অনুপাত।)

Formula / সূত্ৰ :

4) Characteristics of Relative Density (আপেক্ষিক ঘনত্বৰ বৈশিষ্ট্য)

It has no unit. (ইয়াৰ কোনো একক নাই।)

It compares heaviness of substances. (ই বিভিন্ন পদাৰ্থৰ গধুৰতা তুলনা কৰে।)

5) Applications (ব্যৱহাৰ)

Used in hydrometers. (হাইড্ৰোমিটাৰত ব্যৱহাৰ হয়।)

Used to test purity of milk. (গাখীৰৰ বিশুদ্ধতা পৰীক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ হয়।)

Helps identify substances. (পদাৰ্থ চিনাক্ত কৰাত সহায় কৰে।)

6) Floatation Rule (ভাঁহনি নিয়ম)

Substance floats if its density is less than the liquid. (কোনো পদাৰ্থৰ ঘনত্ব তৰলতকৈ কম হলে ই ভাঁহে।)

Substance sinks if its density is greater than the liquid. (কোনো পদাৰ্থৰ ঘনত্ব তৰলতকৈ বেছি হলে ই ডুবে।)

================================================================

Density & Relative Density – 1 Mark PYQ MCQs

Density means -. ঘনত্ব মানে -

(a) Mass per unit volume | (b) Force per area | (c) Speed per time | (d) Weight per mass

Ans: (a) Mass per unit volume

Explanation: Density is mass contained in unit volume. ব্যাখ্যা: ঘনত্ব হৈছে একক আয়তনত থকা ভৰ।

2. SI unit of density is —. ঘনত্বৰ SI একক হৈছে —

(a) kg/m² | (b) kg/m³ | (c) m/s | (d) N/m²

Ans: (b) kg/m³

Explanation: Density is measured in kilogram per cubic metre. ব্যাখ্যা: ঘনত্ব kg/m³-ত মাপা হয়।

3. Relative density is the ratio of density of substance to —. আপেক্ষিক ঘনত্ব হৈছে কোনো পদাৰ্থৰ ঘনত্ব আৰু — ৰ ঘনত্বৰ অনুপাত।

(a) air | (b) oil | (c) water | (d) mercury

Ans: (c) water

Explanation: Relative density compares a substance with water. ব্যাখ্যা: আপেক্ষিক ঘনত্ব পানীৰ সৈতে তুলনা কৰা হয়।

4. Relative density has —. আপেক্ষিক ঘনত্বৰ — থাকে।

(a) unit | (b) no unit | (c) kg | (d) litre

Ans: (b) no unit

Explanation: Relative density is a ratio, so it has no unit. ব্যাখ্যা: ই এটা অনুপাত, সেয়েহে ইয়াৰ কোনো একক নাই।

5. Which object floats in water ? কোন বস্তু পানীত ভাঁহে ?

(a) Stone | (b) Iron nail | (c) Wood | (d) Coin

Ans: (c) Wood

Explanation: Wood has lower density than water, so it floats. ব্যাখ্যা: কাঠৰ ঘনত্ব পানীতকৈ কম, সেয়েহে ই ভাঁহে।

6. Which object sinks in water ? কোন বস্তু পানীত ডুবে ?

(a) Cork | (b) Wood | (c) Stone | (d) Sponge

Ans: (c) Stone

Explanation: Stone has greater density than water, so it sinks. ব্যাখ্যা: শিলৰ ঘনত্ব পানীতকৈ বেছি, সেয়েহে ই ডুবে।

7. Instrument used to measure relative density is —. আপেক্ষিক ঘনত্ব মাপিবলৈ ব্যৱহৃত যন্ত্ৰ হৈছে —

(a) Thermometer | (b) Barometer | (c) Hydrometer | (d) Ammeter

Ans: (c) Hydrometer

Explanation: Hydrometer measures relative density of liquids. ব্যাখ্যা: Hydrometer-এ তৰলৰ আপেক্ষিক ঘনত্ব মাপে।

8. Iron is — than wood. লোহা কাঠতকৈ —।

(a) lighter | (b) less dense | (c) denser | (d) softer

Ans: (c) denser

Explanation: Iron contains more mass in less volume. ব্যাখ্যা: লোহাত কম আয়তনত অধিক ভৰ থাকে।

9. Density depends on —. ঘনত্ব নিৰ্ভৰ কৰে —

(a) mass and volume | (b) colour and shape | (c) temperature only | (d) speed only

Ans: (a) mass and volume

Explanation: Density is calculated using mass and volume. ব্যাখ্যা: ঘনত্ব ভৰ আৰু আয়তনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

10. Substance with lower density than liquid will —. তৰলতকৈ কম ঘনত্ব থকা পদাৰ্থ —।

(a) sink | (b) float | (c) melt | (d) evaporate

Ans: (b) float

Explanation: A substance floats if its density is less than the liquid. ব্যাখ্যা: কোনো পদাৰ্থৰ ঘনত্ব তৰলতকৈ কম হলে ই ভাঁহে।===============================================================

Density & Relative Density – PYQ MCQs (ঘনত্ব আৰু আপেক্ষিক ঘনত্ব – বহু বিকল্পী প্ৰশ্

2 Marks Questions / ২ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন

1. What is the SI unit of density ? ঘনত্বৰ SI একক কি ?

(a) kg/m² | (b) kg/m³ | (c) g/cm | (d) m³/kg

Ans: (b) kg/m³

Explanation: Density is mass per unit volume, so its SI unit is kilogram per cubic metre (kg/m³). ব্যাখ্যা: ঘনত্ব হৈছে একক আয়তনত ভৰ, সেয়েহে ইয়াৰ SI একক হৈছে kg/m³

।2. Relative density has - . আপেক্ষিক ঘনত্বৰ — থাকে।

(a) unit | (b) no unit | (c) metre | (d) litre

Ans: (b) no unit

Explanation: Relative density is a ratio, so it has no unit. ব্যাখ্যা: আপেক্ষিক ঘনত্ব এটা অনুপাত, সেয়েহে ইয়াৰ কোনো একক নাই।

3. Which substance has higher density ? কোন পদাৰ্থৰ ঘনত্ব বেছি ?

(a) Wood | (b) Cotton | (c) Iron | (d) Sponge

Ans: (c) Iron

Explanation: Iron contains more mass in less volume, so it has higher density. ব্যাখ্যা: লোহাত কম আয়তনত অধিক ভৰ থাকে, সেয়েহে ইয়াৰ ঘনত্ব বেছি।

4. A substance floats in water if its density is — . কোনো পদাৰ্থ পানীত ভাঁহে যদি ইয়াৰ ঘনত্ব — হয়।

(a) greater than water | (b) equal to water | (c) less than water | (d) very high

Ans: (c) less than water

Explanation: A body floats when its density is less than the density of water. ব্যাখ্যা: কোনো বস্তুৰ ঘনত্ব পানীতকৈ কম হলে ই পানীত ভাঁহে।

5. Which instrument is used to measure relative density ? আপেক্ষিক ঘনত্ব মাপিবলৈ কোন যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰ কৰা হয় ?

(a) Thermometer | (b) Hydrometer | (c) Barometer | (d) Lactometer

Ans: (b) Hydrometer

Explanation: Hydrometer is used to measure relative density of liquids. ব্যাখ্যা: তৰল পদাৰ্থৰ আপেক্ষিক ঘনত্ব মাপিবলৈ Hydrometer ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

5 Marks Questions / ৫ নম্বৰৰ প্ৰশ্ন

1. Define density and write its SI unit. ঘনত্বৰ সংজ্ঞা দিয়া আৰু ইয়াৰ SI একক লিখা।

(a) Mass per unit volume | (b) Force per area | (c) Work per time | (d) Energy per mass

Ans: (a) Mass per unit volume

Explanation: Density is defined as mass per unit volume. Its SI unit is kg/m³. ব্যাখ্যা: ঘনত্ব হৈছে একক আয়তনত থকা ভৰ। ইয়াৰ SI একক হৈছে kg/m³।

2. What is relative density ? আপেক্ষিক ঘনত্ব কি ?

(a) Ratio of mass and weight | (b) Ratio of density of substance to density of water | (c) Ratio of force and area | (d) Ratio of volume and mass

Ans: (c) Ratio of force and area

Explanation: Relative density compares the density of a substance with the density of water. ব্যাখ্যা: আপেক্ষিক ঘনত্বে কোনো পদাৰ্থৰ ঘনত্বক পানীৰ ঘনত্বৰ সৈতে তুলনা কৰে।

3. Why does a stone sink in water ? শিল পানীত কিয় ডুবে ?

(a) Low volume | (b) Low mass | (c) Density greater than water | (d) Less weight

Ans: (c) Density greater than water

Explanation: Stone sinks because its density is greater than the density of water. ব্যাখ্যা: শিলৰ ঘনত্ব পানীতকৈ বেছি হোৱা বাবে ই ডুবে।

4. Why does wood float on water ? কাঠ পানীত কিয় ভাঁহে ?

(a) High density | (b) Low density | (c) Heavy weight | (d) Large size

Ans: (b) Low density

Explanation: Wood floats because its density is less than water. ব্যাখ্যা: কাঠৰ ঘনত্ব পানীতকৈ কম হোৱা বাবে ই ভাঁহে।

5. Which statement is correct about relative density ? আপেক্ষিক ঘনত্ব সম্পৰ্কে কোনটো উক্তি সঠিক ?

(a) It has SI unit | (b) It is measured in kg | (c) It has no unit | (d) It is always greater than 1

Ans: (c) It has no unit

Explanation: Relative density is only a ratio, so it has no unit. ব্যাখ্যা: আপেক্ষিক ঘনত্ব কেৱল এটা অনুপাত, সেয়েহে ইয়াৰ কোনো একক নাই।

Density & Relative Density : ঘনত্ব আৰু আপেক্ষিক ঘনত্ব