What is Dispersion vs Scattering of Light ? পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ বনাম পোহৰৰ বিকিৰণ

---

1. Definition / সংজ্ঞা

i. Dispersion of Light(পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ): Splitting of white light into its constituent colours. বগা পোহৰক ইয়াৰ বিভিন্ন ৰঙত ভাগ হোৱা প্ৰক্ৰিয়া।

ii. Scattering of Light (পোহৰৰ বিকিৰণ): Spreading of light in different directions by tiny particles. (সৰু কণিকা বা অণুৰ দ্বাৰা পোহৰ বিভিন্ন দিশত বিয়পি যোৱা।)

2. Cause / কাৰণ

i. Dispersion: Different colours bend by different amounts. (বিভিন্ন ৰং বিভিন্ন পৰিমাণে বেঁকে।)

ii. Scattering: Light interacts with particles or molecules in a medium. (পোহৰে মাধ্যমৰ কণিকা বা অণুৰ সৈতে ক্ৰিয়া কৰে।)

3. Result / ফলাফল

i. Dispersion: Produces a spectrum (VIBGYOR). (VIBGYOR ৰঙৰ বৰ্ণালী সৃষ্টি কৰে।)

ii. Scattering: Changes the colour or direction of light. (পোহৰৰ ৰং বা দিশ সলনি কৰে।)

4. Medium/Object / মাধ্যম বা বস্তু

i. Dispersion: Seen with a prism or raindrops. (প্ৰিজম বা বৰষুণৰ টোপালত দেখা যায়।)

ii. Scattering: Seen with dust, smoke, or air molecules. (ধূলি, ধোঁৱা বা বায়ুৰ অণুত দেখা যায়।)

5. Dependence / নিৰ্ভৰশীলতা

i. Dispersion: Depends on wavelength and refractive index. (তৰংগদৈৰ্ঘ্য আৰু প্ৰতিসৰণাংকৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।)

ii. Scattering: Shorter wavelengths scatter more strongly. (সৰু তৰংগদৈৰ্ঘ্য অধিক বিকিৰিত হয়।)

6. Example / উদাহৰণ : i. Dispersion: Rainbow, prism spectrum. (ৰামধেনু, প্ৰিজমৰ বৰ্ণালী।) ii. Scattering: Blue sky, red sunset. (নীলা আকাশ, ৰঙা সূৰ্যাস্ত।)

7. Use / ব্যৱহাৰ

i. Dispersion: Used to study colours of light. (পোহৰৰ ৰং অধ্যয়নৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়।)

ii. Scattering: Explains sky colour and Tyndall effect. (আকাশৰ ৰং আৰু Tyndall effect বুজায়।)

Main Difference / মুখ্য পাৰ্থক্য

i. Dispersion = Splitting of white light into colours (বিচ্ছুৰণ = বগা পোহৰ বিভিন্ন ৰঙত ভাগ হোৱা)

ii. Scattering = Spreading of light in different directions (বিকিৰণ = পোহৰ বিভিন্ন দিশত বিয়পি যোৱা)

=========================================================

MCQ on Dispersion vs Scattering of Light (পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ আৰু বিকিৰণৰ ওপৰত MCQ)

1. What is dispersion of light ? (১. পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ কি ?)

(a) Reflection of light (b) Splitting of white light into colours (c) Absorption of light (d) Blocking of light

Ans / উত্তৰ: (b) Splitting of white light into colours

Explanation / ব্যাখ্যা: Dispersion is the splitting of white light into its constituent colours. বিচ্ছুৰণত বগা পোহৰ বিভিন্ন ৰঙত ভাগ হয়।

2. Which device is commonly used to show dispersion of light ? ২. পোহৰৰ বিচ্ছুৰণ দেখুৱাবলৈ সাধাৰণতে কোনটো বস্তু ব্যৱহাৰ কৰা হয় ?

(a) Mirror (b) Thermometer (c) Prism (d) Lens

Ans / উত্তৰ: (c) Prism

Explanation / ব্যাখ্যা: A prism splits white light into VIBGYOR colours. প্ৰিজমে বগা পোহৰক VIBGYOR ৰঙত ভাগ কৰে।

3. Scattering of light occurs due to: (৩. পোহৰৰ বিকিৰণ কিহৰ বাবে ঘটে ?)

(a) Large mirrors (b) Tiny particles or molecules (c) Magnets (d) Electric current

Ans / উত্তৰ: (b) Tiny particles or molecules

Explanation / ব্যাখ্যা: Scattering occurs when light interacts with tiny particles in a medium. পোহৰে সৰু কণিকাৰ সৈতে ক্ৰিয়া কৰিলে বিকিৰণ ঘটে।

4. Which colour scatters the most in the atmosphere ? (৪. বায়ুমণ্ডলত কোনটো ৰং আটাইতকৈ বেছি বিকিৰিত হয় ?)

(a) Red (b) Yellow (c) Blue (d) Orange

Ans / উত্তৰ: (c) Blue

Explanation / ব্যাখ্যা: Blue light has shorter wavelength, so it scatters more. (নীলা পোহৰৰ তৰংগদৈৰ্ঘ্য কম, সেয়ে অধিক বিকিৰিত হয়।)

5. Which phenomenon forms a rainbow ? (৫. কোনটো ঘটনাৰ ফলত ৰামধেনু সৃষ্টি হয় ?)

(a) Reflection (b) Dispersion (c) Diffraction (d) Refraction only

Ans / উত্তৰ: (b) Dispersion

Explanation / ব্যাখ্যা: Rainbow is formed due to dispersion of sunlight by raindrops. বৰষুণৰ টোপালত সূৰ্যৰ পোহৰৰ বিচ্ছুৰণৰ ফলত ৰামধেনু গঠিত হয়।

6. The blue colour of the sky is due to: ৬. আকাশ নীলা দেখাৰ কাৰণ কি ?

(a) Reflection (b) Dispersion (c) Scattering (d) Refraction

Ans / উত্তৰ: (c) Scattering

Explanation / ব্যাখ্যা: Blue light scatters more in the atmosphere, making the sky appear blue. বায়ুমণ্ডলত নীলা পোহৰ অধিক বিকিৰিত হয়, সেয়ে আকাশ নীলা দেখা যায়।

7. Which of the following produces a spectrum ? ৭. তলৰ কোনটোৱে বৰ্ণালী সৃষ্টি কৰে ?

(a) Scattering (b) Dispersion (c) Reflection (d) Absorption

Ans / উত্তৰ: (b) Dispersion

Explanation / ব্যাখ্যা: Dispersion separates white light into VIBGYOR colours forming a spectrum. বিচ্ছুৰণে বগা পোহৰক VIBGYOR ৰঙত ভাগ কৰি বৰ্ণালী সৃষ্টি কৰে।

8. Red colour is seen during sunset because: (৮. সূৰ্যাস্তৰ সময়ত ৰঙা ৰং দেখা যায় কাৰণ -)

(a) Red scatters more  (b) Blue scatters away more strongly (c) Sun becomes red

(d) Air absorbs all colours

Ans / উত্তৰ: (b) Blue scatters away more strongly

Explanation / ব্যাখ্যা: Blue light scatters away, so red light reaches our eyes during sunset. নীলা পোহৰ অধিক বিকিৰিত হয়, সেয়ে সূৰ্যাস্তত ৰঙা পোহৰ চকুত আহে।

9. VIBGYOR is related to: ৯. VIBGYOR কিহৰ সৈতে জড়িত ?

(a) Reflection (b) Heat (c) Spectrum of colours (d) Sound waves

Ans / উত্তৰ: (c) Spectrum of colours

Explanation / ব্যাখ্যা: VIBGYOR represents the seven colours of white light spectrum. VIBGYOR বগা পোহৰৰ সাতটা ৰং বুজায়।

10. Which effect is explained by scattering of light ? (১০. কোনটো প্ৰভাৱ পোহৰৰ বিকিৰণে বুজায় ?)

(a) Joule effect (b) Tyndall effect (c) Magnetic effect (d) Doppler effect

Ans / উত্তৰ: (b) Tyndall effect

Explanation / ব্যাখ্যা: The Tyndall effect occurs due to scattering of light by particles. (কণিকাৰ দ্বাৰা পোহৰৰ বিকিৰণৰ ফলত Tyndall effect দেখা যায়।)