Tool By Zeal Point

What is Convection vs Radiation ? সংবহন বনাম বিকিৰণ

1. Definition / সংজ্ঞা

i. Convection (সংবহন): Transfer of heat by movement of a fluid. (তরল বা গেছৰ গতিৰ দ্বাৰা তাপ স্থানান্তৰ।)

ii. Radiation (বিকিৰণ): Transfer of heat by electromagnetic waves. (বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় তৰংগৰ দ্বাৰা তাপ স্থানান্তৰ।)

2.Medium Required / মাধ্যমৰ প্ৰয়োজন

i. Convection: Requires a liquid or gas. (তরল বা গেছৰ প্ৰয়োজন হয়।)

ii. Radiation: Does not require any medium. (কোনো মাধ্যমৰ প্ৰয়োজন নহয়।)

3. Where it Occurs / ক’ত ঘটে

i. Convection (সংবহন): Occurs in fluids only. (কেৱল তরল আৰু গেছত ঘটে।)

ii. Radiation (বিকিৰণ): Can occur in vacuum as well. (শূন্যস্থানতো ঘটিব পাৰে।)

4. Nature / প্ৰকৃতি

i. Convection (সংবহন): Heat is carried by moving particles. (গতি কৰা কণিকাই তাপ বহন কৰে।)

ii. Radiation (বিকিৰণ): Heat travels in straight lines as waves.(তৰংগ হিচাপে তাপ সোজা ৰেখাত গতি কৰে।)

5. Speed / বেগ

i. Convection (সংবহন): Comparatively slower. (তুলনামূলকভাৱে ধীৰ।)

ii. Radiation (বিকিৰণ): Travels very fast. (অত্যন্ত দ্ৰুত গতি কৰে।)

6. Example / উদাহৰণ

i. Convection (সংবহন): Boiling water, sea breeze. (উতলা পানী, সমুদ্ৰ বতাহ।)

ii. Radiation (বিকিৰণ): Heat from the Sun, heat from fire. (সূৰ্যৰ তাপ, জুইৰ তাপ।)

7. Use / ব্যৱহাৰ

i. Convection (সংবহন) Ventilation, heating rooms. (বায়ু চলাচল আৰু কোঠা গৰম কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ।)

ii. Radiation (বিকিৰণ): Solar cooker, feeling warmth from sunlight. (ছ’লাৰ কুকাৰ, সূৰ্যৰ পোহৰৰ উষ্ণতা অনুভৱ কৰা।)

Main Difference / মুখ্য পাৰ্থক্য

i. Convection (সংবহন) → Heat transfer by movement of fluid (সংবহন → তরল বা গেছৰ গতিৰ দ্বাৰা তাপ স্থানান্তৰ)

ii. Radiation (বিকিৰণ → Heat transfer by electromagnetic waves (বিকিৰণ → বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় তৰংগৰ দ্বাৰা তাপ স্থানান্তৰ)

===================================================

MCQ on Convection vs Radiation (সংবহন আৰু বিকিৰণৰ ওপৰত MCQ)

1. Heat transfer by movement of fluid is called: (১. তরল বা গেছৰ গতিৰ দ্বাৰা তাপ স্থানান্তৰক কি কোৱা হয় ?)

(a) Conduction (b) Convection (c) Radiation (d) Reflection

Ans / উত্তৰ: (b) Convection

Explanation / ব্যাখ্যা: Convection occurs when heat is transferred by the movement of liquids or gases. তরল বা গেছৰ গতিৰ দ্বাৰা তাপ স্থানান্তৰ হ’লে তাক সংবহন কোৱা হয়।

2. Which mode of heat transfer does not require any medium ? (২. কোন তাপ স্থানান্তৰ পদ্ধতিত কোনো মাধ্যমৰ প্ৰয়োজন নহয় ?)

(a) Conduction (b) Convection (c) Radiation (d) Evaporation

Ans / উত্তৰ: (c) Radiation

Explanation / ব্যাখ্যা: Radiation can occur even in vacuum.(বিকিৰণ শূন্যস্থানতো ঘটিব পাৰে।)

3. Sea breeze is caused due to: ৩. সমুদ্ৰ বতাহ কিহৰ বাবে সৃষ্টি হয় ?

(a) Radiation (b) Reflection (c) Convection (d) Refraction

Ans / উত্তৰ: (c) Convection

Explanation / ব্যাখ্যা: Sea breeze is formed because of convection currents in air. (বায়ুত সংবহন ধাৰাৰ বাবে সমুদ্ৰ বতাহ সৃষ্টি হয়।)

4. Heat from the Sun reaches the Earth by: (৪. সূৰ্যৰ তাপ পৃথিৱীলৈ কেনেকৈ আহে ?)

(a) Conduction (b) Convection (c) Radiation (d) Diffusion

Ans / উত্তৰ: (c) Radiation

Explanation / ব্যাখ্যা: Space is a vacuum, so heat from the Sun reaches us through radiation. (মহাকাশ শূন্যস্থান হোৱাৰ বাবে সূৰ্যৰ তাপ বিকিৰণৰ দ্বাৰা পৃথিৱীলৈ আহে।)

5. Which of the following occurs only in fluids ? (৫. তলৰ কোনটো কেৱল তরল আৰু গেছত ঘটে ?)

(a) Radiation (b) Convection (c) Reflection (d) Refraction

Ans / উত্তৰ: (b) Convection

Explanation / ব্যাখ্যা: Convection occurs only in liquids and gases. (সংবহন কেৱল তরল আৰু গেছত ঘটে।)

6. In radiation, heat travels in the form of: (৬. বিকিৰণত তাপ কেনেকৈ গতি কৰে ?)

(a) Particles (b) Sound waves (c) Electromagnetic waves (d) Water currents

Ans / উত্তৰ: (c) Electromagnetic waves

Explanation / ব্যাখ্যা: Radiation transfers heat through electromagnetic waves. (বিকিৰণত তাপ বিদ্যুৎ-চুম্বকীয় তৰংগৰ দ্বাৰা স্থানান্তৰ হয়।)

7. Which method of heat transfer is fastest ? (৭. কোন তাপ স্থানান্তৰ পদ্ধতি আটাইতকৈ দ্ৰুত ?)

(a) Conduction (b) Convection (c) Radiation (d) All are equal

Ans / উত্তৰ: (c) Radiation

Explanation / ব্যাখ্যা: Radiation travels at the speed of light. (বিকিৰণ পোহৰৰ বেগত গতি কৰে।)

8. Boiling of water is an example of: (৮. পানী উতলোৱা কোন ঘটনাৰ উদাহৰণ ?)

(a) Radiation (b) Convection (c) Reflection (d) Refraction

Ans / উত্তৰ: (b) Convection

Explanation / ব্যাখ্যা: During boiling, hot water rises and cold water sinks forming convection currents. পানী উতলাৰ সময়ত গৰম পানী ওপৰলৈ উঠে আৰু ঠাণ্ডা পানী তললৈ নামে।

9. Which device mainly uses radiation ? (৯. কোন যন্ত্ৰত মূলতঃ বিকিৰণ ব্যৱহাৰ হয় ?)

(a) Electric fan (b) Solar cooker (c) Water pump (d) Refrigerator

Ans / উত্তৰ: (b) Solar cooker

Explanation / ব্যাখ্যা: A solar cooker uses heat from the Sun through radiation. (ছ’লাৰ কুকাৰে সূৰ্যৰ বিকিৰিত তাপ ব্যৱহাৰ কৰে।)

10. Which statement is correct ? (১০. কোনটো বাক্য সঠিক ?)

(a) Radiation requires a medium (b) Convection occurs in solids only
(c) Radiation can occur in vacuum (d) Convection is faster than radiation

Ans / উত্তৰ: (c) Radiation can occur in vacuum

Explanation / ব্যাখ্যা: Radiation does not need any material medium and can occur in vacuum. বিকিৰণৰ বাবে কোনো মাধ্যমৰ প্ৰয়োজন নহয় আৰু ই শূন্যস্থানতো ঘটিব পাৰে।