Tool By Zeal Point

What is Thermal Expansion & Contraction ? :: তাপীয় প্ৰসাৰণ বনাম সংকোচন

1. Definition / সংজ্ঞা

i. Thermal Expansion (তাপীয় প্ৰসাৰণ) : Increase in size on heating. (গৰম কৰিলে আকাৰ বৃদ্ধি পোৱা।)

ii. Contraction (সংকোচন) : Decrease in size on cooling. (ঠাণ্ডা কৰিলে আকাৰ কমি যোৱা।)

2. Cause / কাৰণ

i. Thermal Expansion: Caused by rise in temperature. (উষ্ণতা বৃদ্ধি হোৱাৰ ফলত ঘটে।)

ii. Contraction: Caused by fall in temperature. (উষ্ণতা হ্ৰাস হোৱাৰ ফলত ঘটে।)

3. Size Change / আকাৰৰ পৰিৱর্তন :

i. Thermal Expansion: Length, area, or volume increases. (দৈৰ্ঘ্য, ক্ষেত্ৰফল বা আয়তন বৃদ্ধি পায়।)

ii. Contraction: Length, area, or volume decreases. (দৈৰ্ঘ্য, ক্ষেত্ৰফল বা আয়তন হ্ৰাস পায়।)

4. Particle Spacing / কণিকাৰ দূৰত্ব

i. Thermal Expansion: Particles move farther apart. (কণিকাবোৰ দূৰলৈ সৰি যায়।)

ii. Contraction Particles come closer together.(কণিকাবোৰ ওচৰ চাপি আহে।)

5. Example / উদাহৰণ

i. Thermal Expansion: Railway tracks expand in summer. (গৰমকালত ৰেললাইন প্ৰসাৰিত হয়।)

ii. Contraction: Metal objects shrink on cooling. (ঠাণ্ডা কৰিলে ধাতব বস্তু সংকুচিত হয়।)

iii.Thermal Expansion প্ৰভাৱ: Gaps are left in bridges and rails. (ব্ৰীজ আৰু ৰেললাইনত ফাঁক এৰি দিয়া হয়।)

Contraction: Wires become tighter in winter. (শীতকালত তাঁৰ টান টান হয়।)

7. Use / ব্যৱহাৰ: Thermal Expansion: Used in thermometers. (থাৰ্মোমিটাৰত ব্যৱহাৰ হয়।)Contraction: Used in shrink fitting. (শ্ৰিংক ফিটিংত ব্যৱহাৰ হয়।)

Main Difference / মুখ্য পাৰ্থক্য: i. Thermal Expansion → Size increases on heating
ii. তাপীয় প্ৰসাৰণ → গৰম কৰিলে আকাৰ বৃদ্ধি iii. Contraction → Size decreases on cooling iv. সংকোচন → ঠাণ্ডা কৰিলে আকাৰ হ্ৰাস

=========================================================

MCQ on Thermal Expansion vs Contraction (তাপীয় প্ৰসাৰণ আৰু সংকোচনৰ ওপৰত MCQ)

1. Thermal expansion means: (১. তাপীয় প্ৰসাৰণ মানে কি ?)

(a) Decrease in size on heating (b) Increase in size on heating
(c) Increase in size on cooling (d) Change in colour

Ans / উত্তৰ: (b) Increase in size on heating

Explanation / ব্যাখ্যা: When an object is heated, its size increases. This is called thermal expansion. (কোনো বস্তু গৰম কৰিলে ইয়াৰ আকাৰ বৃদ্ধি পায়। ইয়াক তাপীয় প্ৰসাৰণ কোৱা হয়।)

2. Contraction occurs due to: (২. সংকোচন কিহৰ বাবে ঘটে ?)

(a) Rise in temperature (b) Heating only (c) Fall in temperature (d) Increase in pressure

Ans / উত্তৰ: (c) Fall in temperature

Explanation / ব্যাখ্যা: Objects contract when temperature decreases. (উষ্ণতা কমিলে বস্তু সংকুচিত হয়।)

3. During thermal expansion, particles move: (৩. তাপীয় প্ৰসাৰণৰ সময়ত কণিকাবোৰ কেনেকৈ গতি কৰে ?)

(a) Closer together (b) Farther apart (c) Stop moving (d) Downward only

Ans / উত্তৰ: (b) Farther apart

Explanation / ব্যাখ্যা: Heating increases particle spacing. (গৰম কৰিলে কণিকাবোৰৰ মাজৰ দূৰত্ব বৃদ্ধি পায়।)

4. Railway tracks are provided with gaps because of: (৪. ৰেললাইনত ফাঁক এৰি দিয়া হয় কিহৰ বাবে ?)

(a) Reflection (b) Expansion on heating (c) Magnetism (d) Cooling effect

Ans / উত্তৰ: (b) Expansion on heating

Explanation / ব্যাখ্যা: Railway tracks expand in summer, so gaps prevent bending. (গৰমত ৰেললাইন প্ৰসাৰিত হয়, সেয়ে বেঁকা নহ’বলৈ ফাঁক ৰখা হয়।)

5. Which of the following is an example of contraction ? (৫. তলৰ কোনটো সংকোচনৰ উদাহৰণ ?)

(a) Expansion of rails (b) Melting of ice (c) Tightening of wires in winter (d) Boiling water

Ans / উত্তৰ: (c) Tightening of wires in winter

Explanation / ব্যাখ্যা: Cold weather causes wires to contract and become tight. (ঠাণ্ডাত তাঁৰ সংকুচিত হৈ টান টান হয়।)

6. Thermal expansion is mainly caused by: (৬. তাপীয় প্ৰসাৰণ মূলতঃ কিহৰ বাবে হয় ?)

(a) Cooling (b) Rise in temperature (c) Freezing (d) Pressure decrease

Ans / উত্তৰ: (b) Rise in temperature

Explanation / ব্যাখ্যা: Heating increases kinetic energy and particle spacing. (গৰম কৰিলে কণিকাৰ গতি আৰু দূৰত্ব বৃদ্ধি পায়।)

7. Which instrument uses thermal expansion ? (৭. কোন যন্ত্ৰত তাপীয় প্ৰসাৰণ ব্যৱহাৰ কৰা হয় ?)

(a) Thermometer (b) Compass (c) Microscope (d) Telescope

Ans / উত্তৰ: (a) Thermometer

Explanation / ব্যাখ্যা: Thermometers work due to expansion of liquids like mercury or alcohol. (থাৰ্মোমিটাৰ তৰলৰ প্ৰসাৰণৰ নীতিত কাম কৰে।)

8. On cooling, the volume of most substances: (৮. ঠাণ্ডা কৰিলে অধিকাংশ পদাৰ্থৰ আয়তন -)

(a) Increases (b) Remains same (c) Decreases (d) Doubles

Ans / উত্তৰ: (c) Decreases

Explanation / ব্যাখ্যা: Cooling causes contraction, reducing volume. (ঠাণ্ডা কৰিলে সংকোচন হয় আৰু আয়তন কমে।)

9. Shrink fitting is based on: (৯. শ্ৰিংক ফিটিং কোন নীতিত ভিত্তি কৰি কৰা হয় ?)

(a) Reflection (b) Contraction (c) Refraction (d) Magnetism

Ans / উত্তৰ: (b) Contraction

Explanation / ব্যাখ্যা: Objects are cooled to contract and fit tightly. (বস্তু ঠাণ্ডা কৰি সংকুচিত কৰা হয় যাতে টাইটকৈ ফিট হয়।)

10. Which statement is correct ? (১০. কোনটো বাক্য সঠিক ?)

(a) Heating causes contraction (b) Cooling causes expansion
(c) Thermal expansion increases size (d) Contraction increases volume

Ans / উত্তৰ: (c) Thermal expansion increases size

Explanation / ব্যাখ্যা: Thermal expansion means increase in size due to heating. (তাপীয় প্ৰসাৰণ মানে গৰম কৰাৰ ফলত আকাৰ বৃদ্ধি পোৱা।)