১। শুদ্ধ উত্তৰটো বাছি উলিওবা (MCQ)

A) ৩১৮২ নিযুত (3182 million)   B) ২০ নিযুত (20 million)
C) ১০২৮ নিযুত (1028 million)   D) ৩২৮৭ নিযুত (3287 million)

Explanation (বিৱৰণ): ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল 1,028,610,328 জন, অৰ্থাৎ প্ৰায় ১০২৮ নিযুত। সেই সময়ত ভাৰত পৃথিৱীৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম জনসংখ্যাৰ দেশ আছিল। কেৱল চীনৰ জনসংখ্যা ভাৰততকৈ অধিক আছিল।

উত্তৰ: C) ১০২৮ নিযুত

A) পশ্চিমবংগ (West Bengal)  B) কেৰালা (Kerala)  C) উত্তৰপ্ৰদেশ (Uttar Pradesh)      D) পঞ্জাব (Punjab)

উত্তৰ: A) পশ্চিমবংগ

Explanation: জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব মানে প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত বাস কৰা লোকৰ সংখ্যা।

২০০১ চনত- i. পশ্চিমবংগ = 903 জন/বৰ্গ কিমি,  ii. কেৰালা = 819 জন/বৰ্গ কিমি,  iii. উত্তৰপ্ৰদেশ = 689 জন/বৰ্গ কিমি,  iv. পঞ্জাব = 482 জন/বৰ্গ কিমি

গংগা সমভূমিৰ উৰ্বৰ মাটি, অনুকূল জলবায়ু, উন্নত কৃষি ব্যৱস্থা, উদ্যোগৰ বিকাশ আৰু সুচল পৰিবহণ ব্যৱস্থাৰ বাবে পশ্চিমবংগত জনসংখ্যা অধিক ঘনীভূত হৈছে। সেয়েহে দিয়া বিকল্পসমূহৰ ভিতৰত পশ্চিমবংগৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব সৰ্বাধিক।

In 20010- i. West Bengal = 903 persons/sq km,  ii. Kerala = 819 persons/sq km,  iii. Uttar Pradesh = 689 persons/sq km,  iv. Punjab = 482 persons/sq km

West Bengal has a very high population density because of the fertile alluvial soil of the Ganga Plain, favourable climate, developed agriculture, industrial growth, and good transport facilities. Therefore, among the given options, West Bengal had the highest population density.

সেয়ে পশ্চিমবংগৰ জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব সৰ্বাধিক।

A) তামিলনাডু (Tamil Nadu)  B) মহাৰাষ্ট্ৰ (Maharashtra)  কেৰালা (Kerala)   D) গুজৰাট (Gujarat)

Explanation (বিৱৰণ): B) মহাৰাষ্ট্ৰ (Maharashtra)

মহাৰাষ্ট্ৰ ভাৰতৰ অন্যতম উদ্যোগিক আৰু নগৰীকৃত ৰাজ্য।

এই ৰাজ্যত - i. মুম্বাই (Mumbai),  ii. পুনে (Pune),  iii. নাগপুৰ (Nagpur),  iv. নাছিক (Nashik) আদি বৃহৎ নগৰ আছে। উদ্যোগ, বাণিজ্য, শিক্ষা আৰু চাকৰিৰ সুবিধাৰ বাবে বহু লোক গাঁওৰ পৰা নগৰলৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ফলত নগৰীয়া জনসংখ্যাৰ অনুপাত বৃদ্ধি পায়। সেয়ে মহাৰাষ্ট্ৰত নগৰীয়া জনসংখ্যাৰ অনুপাত অধিক।

A) চীন-তিব্বতীয় (Sino-Tibetan)  B) ইন্দো-আর্য (Indo-Aryan)  C) অষ্ট্রিক (Austric)   

D) দ্রাবিড় (Dravidian)

Explanation (বিৱৰণ): B) ইন্দো-আর্য (Indo-Aryan

ভাৰতৰ প্ৰায় 73% জনসংখ্যাই ইন্দো-আর্য ভাষা পৰিয়ালৰ ভাষা ব্যৱহাৰ কৰে।

এই গোষ্ঠীৰ অন্তৰ্গত ভাষাসমূহ - i. হিন্দী,  ii. বাংলা,  iii. অসমীয়া, iv. মাৰাঠী,  v. গুজৰাটী

vi. পাঞ্জাবী,  vii. উৰিয়া আদি।

ইন্দো-আর্য ভাষাসমূহ মূলতঃ উত্তৰ, পশ্চিম আৰু পূব ভাৰতত প্ৰচলিত। এই অঞ্চলসমূহত অধিক জনসংখ্যা বাস কৰে। সেয়ে ইন্দো-আর্য ভাষিক গোষ্ঠীৰ জনসংখ্যা সৰ্বাধিক।

(i) 'অত্যধিক উষ্ণ আৰু শুকান, ঠাণ্ডা আৰু সেমেকা অঞ্চলবোৰত জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব সেৰেঙা' — ব্যাখ্যা কৰা। ("Explain the statement: 'Population density is low in extremely hot and dry, cold and wet regions.'")

Ans: অত্যধিক উষ্ণ, শুকান, ঠাণ্ডা বা অতিবৃষ্টি হোৱা অঞ্চলত জীৱন-যাপন আৰু কৃষিকাৰ্য কঠিন হয়। সেয়েহে এই অঞ্চলবোৰত জনসংখ্যাৰ ঘনত্ব কম হয়।

Very hot, dry, cold, or excessively wet regions are not favourable for human settlement and agriculture. Therefore, population density remains low in such areas.

Ans: বিহাৰ, ছিকিম, উৰিষ্যা আৰু অসমত গ্ৰাম্য জনসংখ্যা অধিক। ইয়াৰ মুখ্য কাৰণ হ'ল কৃষিভিত্তিক অৰ্থনীতি।

Bihar, Sikkim, Odisha, and Assam have a high rural population. The main reason is their agriculture-based economy.

Ans: উদ্যোগ, বাণিজ্য, নগৰীকৰণ আৰু কৰ্মসংস্থাপনৰ সুবিধা অধিক হোৱাৰ বাবে কিছুমান ৰাজ্যত শ্ৰমিকৰ সংখ্যা বেছি।

Some states have more workers because they offer better industrial development, trade opportunities, urbanization, and employment facilities.

Ans: ভাৰত এখন কৃষিপ্ৰধান দেশ। ২০০১ চনত প্ৰায় ৫৮.২% শ্ৰমিক কৃষি আৰু কৃষি-সম্পৰ্কীয় কামত নিয়োজিত আছিল।

India is an agricultural country. In 2001, about 58.2% of the workers were engaged in agriculture and related activities.

(i) ভাৰতবৰ্ষত জনসংখ্যা-ঘনত্বৰ স্থানিক আৰ্হি আলোচনা কৰা। (Discuss the spatial pattern of population density in India.)

Ans: জনসংখ্যা-ঘনত্ব বুলিলে প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰ এলেকাত বাস কৰা লোকৰ সংখ্যাক বুজায়। ২০০১ চনৰ লোকপিয়ল অনুসৰি ভাৰতৰ গড় জনসংখ্যা-ঘনত্ব আছিল ৩১৩ জন প্ৰতি বৰ্গ কিলোমিটাৰত। ভাৰতত জনসংখ্যা-ঘনত্ব সকলো ঠাইতে সমান নহয়। গংগা সমভূমি, উপকূলীয় অঞ্চল আৰু বৃহৎ নগৰসমূহত জনসংখ্যা অধিক ঘনীভূত। পশ্চিমবংগ, বিহাৰ, উত্তৰপ্ৰদেশ, কেৰালা আৰু তামিলনাডুত ঘনত্ব বেছি। আনহাতে অৰুণাচল প্ৰদেশ, মিজোৰাম, ছিকিম আৰু জম্মু-কাশ্মীৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত ঘনত্ব কম। ভূমিৰ উৰ্বৰতা, জলবায়ু, উদ্যোগীকৰণ, নগৰীকৰণ আৰু পৰিবহণ ব্যৱস্থাই জনসংখ্যা-ঘনত্ব নিৰ্ধাৰণত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।

Population density refers to the number of people living per square kilometre of area. According to the 2001 Census, the average population density of India was 313 persons per sq. km. Population density is not uniform throughout the country. The Ganga Plain, coastal regions, and major urban centres have high population density. States like West Bengal, Bihar, Uttar Pradesh, Kerala, and Tamil Nadu are densely populated. On the other hand, Arunachal Pradesh, Mizoram, Sikkim, and the hilly areas of Jammu & Kashmir have low population density. Factors such as fertile land, climate, industrialization, urbanization, and transportation influence population density.

Ans: বৃত্তিগত সংৰচনা বুলিলে বিভিন্ন অৰ্থনৈতিক কামত নিয়োজিত লোকৰ অনুপাতক বুজায়। ভাৰতত শ্ৰমিকসকলক প্ৰাথমিক, দ্বিতীয়ক আৰু তৃতীয়ক খণ্ডত ভাগ কৰা হয়। ২০০১ চনত ৫৮.২% শ্ৰমিক প্ৰাথমিক খণ্ডত (কৃষি, পশুপালন, মীনপালন) নিয়োজিত আছিল। দ্বিতীয়ক খণ্ডত (উদ্যোগ, নিৰ্মাণ) আৰু তৃতীয়ক খণ্ডত (বাণিজ্য, পৰিবহণ, শিক্ষা, স্বাস্থ্য) নিয়োজিত লোকৰ সংখ্যা ক্ৰমে বৃদ্ধি পাইছে। কৃষিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা কমি গৈছে আৰু অধিক লোক অকৃষি বৃত্তিলৈ আগবাঢ়িছে। এই পৰিৱৰ্তনে ভাৰতৰ অৰ্থনৈতিক উন্নয়নক সূচায়।

Occupational structure refers to the distribution of workers among different economic activities. In India, workers are classified into primary, secondary, and tertiary sectors. In 2001, about 58.2% of workers were engaged in the primary sector such as agriculture, animal husbandry, and fishing. The number of workers in the secondary sector (industry and construction) and tertiary sector (trade, transport, education, and health services) has been increasing. Dependence on agriculture is gradually declining, and more people are moving towards non-agricultural occupations. This reflects the economic development of India.