The Last Lesson | শেষ পাঠ : 1

---

Flamingo : Click Here

The Last Lesson | শেষ পাঠ : 

 Understanding the Text

1. The people in this story suddenly realise how precious their language is to them. What shows you this ? Why does this happen ? (এই গল্পৰ মানুহে হঠাতে উপলব্ধি কৰে যে তেওঁলোকৰ ভাষা কিমান মূল্যৱান। ইয়াৰ প্ৰমাণ কি? এনে কিয় হয়?)

Ans: The people realise the importance of their language when they learn that French will no longer be taught in their schools. The villagers attend M. Hamel's last French lesson with great respect. Old Hauser brings his old primer, and everyone listens quietly and attentively. This shows how much they value their language. They understand that losing their language means losing their identity, culture, and freedom. M. Hamel says that as long as people preserve their language, they hold the key to their freedom.

যেতিয়া গাঁওবাসীয়ে জানিব পাৰে যে বিদ্যালয়ত আৰু ফৰাচী ভাষা পঢ়োৱা নহ'ব, তেতিয়াই তেওঁলোকে নিজৰ ভাষাৰ প্ৰকৃত মূল্য বুজি পায়। গাঁওবাসীয়ে এম. হামেলৰ শেষ পাঠত সন্মানসহ উপস্থিত হয়। বুঢ়া হাউজাৰে নিজৰ পুৰণি ব্যাকৰণৰ কিতাপ লৈ আহে আৰু সকলোৱে মনোযোগেৰে পাঠ শুনে। ইয়াৰ দ্বাৰা তেওঁলোকৰ মাতৃভাষাৰ প্ৰতি থকা সন্মান প্ৰকাশ পায়। তেওঁলোকে বুজি পায় যে নিজৰ ভাষা হেৰুৱালে নিজৰ পৰিচয়, সংস্কৃতি আৰু স্বাধীনতাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ হেৰুৱাব লাগে। এম. হামেলে কৈছে যে যেতিয়ালৈকে মানুহে নিজৰ ভাষা ধৰি ৰাখে, তেতিয়ালৈকে তেওঁলোকে স্বাধীনতাৰ চাবিকাঠি ধৰি ৰাখে।

2. Franz thinks, “Will they make them sing in German, even the pigeons ?” What could this mean ? (ফ্ৰান্‌জে ভাবে, “তেওঁলোকে নেকি কবুতৰবোৰকো জাৰ্মান ভাষাত গাবলৈ বাধ্য কৰিব?” ইয়াৰ অৰ্থ কি হ'ব পাৰে ?)

Ans: Franz's words express his sadness, anger, and helplessness. He feels that forcing people to speak German is as impossible and unnatural as making pigeons sing in German. It also suggests that language is a natural part of a person's identity and that freedom cannot be taken away completely by force. This thought reflects Franz's deep love for his mother tongue and his resentment towards the German rulers.

ফ্ৰান্‌জৰ এই কথাই তেওঁৰ দুখ, খং আৰু অসহায় অনুভৱ প্ৰকাশ কৰে। তেওঁ ভাবিছে যে মানুহক জোৰ কৰি জাৰ্মান ভাষা ক’বলৈ বাধ্য কৰাটো যেনেকৈ অস্বাভাৱিক, তেনেকৈ কবুতৰকো জাৰ্মান ভাষাত গাবলৈ বাধ্য কৰিব নোৱাৰি। ইয়াৰ দ্বাৰা বুজায় যে ভাষা মানুহৰ স্বাভাৱিক পৰিচয়ৰ এটা অংশ আৰু জোৰ-জবৰদস্তিৰে স্বাধীনতা সম্পূৰ্ণকৈ কেতিয়াও কঢ়িয়াই নিব নোৱাৰি। এই চিন্তাই ফ্ৰান্‌জৰ মাতৃভাষাৰ প্ৰতি থকা গভীৰ ভালপোৱা আৰু জাৰ্মান শাসকৰ ওপৰত থকা অসন্তোষ প্ৰকাশ কৰে।

Talking About the Text

1. “When a people are enslaved, as long as they hold fast to their language it is as if they had the key to their prison.”  Can you think of examples in history where a conquered people had their language taken away from them or had a language imposed on them ? (১. “যেতিয়ালৈকে কোনো জাতিয়ে নিজৰ ভাষাক দৃঢ়ভাৱে ধৰি ৰাখে, তেতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ কাৰাগাৰৰ চাবিকাঠি যেন তেওঁলোকৰ হাতত থাকে।” ইতিহাসত এনে উদাহৰণ ভাবিব পাৰানে য'ত বিজিত জনগোষ্ঠীৰ ভাষা কঢ়িয়াই লোৱা হৈছিল বা আন ভাষা জাপি দিয়া হৈছিল ?)

Ans: Yes. During British rule in India, English became the language of administration and education. In many African countries under European colonial rule, English, French, and Portuguese were imposed on the local people. Similarly, in South America, Spanish and Portuguese replaced many native languages.

উত্তৰ: হয়। ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত ইংৰাজী ভাষা শিক্ষা আৰু প্ৰশাসনৰ ভাষা হৈছিল। আফ্ৰিকাৰ বহু দেশত ইউৰোপীয় ঔপনিৱেশিক শাসকৰ অধীনত ইংৰাজী, ফৰাচী আৰু পৰ্তুগীজ ভাষা জাপি দিয়া হৈছিল। একেদৰে দক্ষিণ আমেৰিকাত স্পেনিছ আৰু পৰ্তুগীজ ভাষাই বহু স্থানীয় ভাষাৰ ঠাই লৈছিল।

2. What happens to a linguistic minority in a state? How do you think they can keep their language alive ? (২. এখন ৰাজ্যত ভাষিক সংখ্যালঘুৰ কি অৱস্থা হয়? তেওঁলোকে কেনেকৈ নিজৰ ভাষা জীয়াই ৰাখিব পাৰে ?)

Ans: A linguistic minority may face difficulties in using and teaching its language. The younger generation may gradually stop speaking it. They can keep their language alive by speaking it at home, teaching it to their children, celebrating cultural traditions, publishing books and newspapers, and organizing language and cultural programmes.

উত্তৰ: ভাষিক সংখ্যালঘুসকলে নিজৰ ভাষা ব্যৱহাৰ আৰু শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত সমস্যাৰ সন্মুখীন হ'ব পাৰে। ধীৰে ধীৰে নতুন প্ৰজন্মই ভাষাটো ব্যৱহাৰ বন্ধ কৰিব পাৰে। নিজৰ ভাষা জীয়াই ৰাখিবলৈ তেওঁলোকে ঘৰত ভাষাটো ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, সন্তানসকলক শিকাব লাগে, সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা পালন কৰিব লাগে, কিতাপ-বাতৰি কাকত প্ৰকাশ কৰিব লাগে আৰু ভাষা-সংস্কৃতি বিষয়ক অনুষ্ঠান আয়োজন কৰিব লাগে।

3. Is it possible to carry pride in one's language too far? Do you know what ‘linguistic chauvinism’ means ? (৩. নিজৰ ভাষাৰ গৌৰৱ অত্যাধিক দূৰলৈ নিয়া সম্ভৱনে? ‘Linguistic Chauvinism’ বুলিলে কি বুজায় ?)

Ans: Yes, it is possible. Pride in one's language is good, but it should not lead to disrespect for other languages. Linguistic chauvinism means believing that one's own language is superior to all others and looking down upon people who speak different languages.

উত্তৰ: হয়, সম্ভৱ। নিজৰ ভাষাৰ ওপৰত গৌৰৱ কৰা ভাল, কিন্তু তাৰ বাবে আন ভাষাক অসম্মান কৰা উচিত নহয়। Linguistic Chauvinism মানে নিজৰ ভাষাক সকলোতকৈ শ্ৰেষ্ঠ বুলি ভাবি আন ভাষা কোৱা লোকসকলক তুচ্ছজ্ঞান কৰা।

Short Answers (Exam Purpose)

1. Give one historical example of language imposition. (ভাষা জাপি দিয়াৰ এটা ঐতিহাসিক উদাহৰণ দিয়ক।)

Ans: English was imposed during British rule in India. উত্তৰ: ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসনৰ সময়ত ইংৰাজী ভাষা জাপি দিয়া হৈছিল।

2. How can linguistic minorities keep their language alive ? (ভাষিক সংখ্যালঘুসকলে কেনেকৈ নিজৰ ভাষা জীয়াই ৰাখিব পাৰে ?)

Ans: By speaking it at home and teaching it to their children. উত্তৰ: ঘৰত ভাষাটো ব্যৱহাৰ কৰি আৰু সন্তানসকলক শিকাই।

3. What is linguistic chauvinism ? Linguistic Chauvinism কি ?

Ans: Believing that one's own language is superior to others. উত্তৰ: নিজৰ ভাষাক আন সকলো ভাষাতকৈ শ্ৰেষ্ঠ বুলি বিশ্বাস কৰা।

==============================================

Working with Words

1. English is a language that contains words from many other languages.

Find out the origins of the following words. তলৰ শব্দবোৰ কোন ভাষাৰ পৰা আহিছে বিচাৰি উলিওৱা।

i. Tycoon → Japanese (জাপানী),  ii. Barbecue → Spanish (স্পেনিছ),   iii. Zero → Arabic (আৰবী), iv. Tulip → Turkish (তুৰ্কী), v. Veranda → Portuguese (পৰ্তুগীজ), vi. Ski → Norwegian (নৰৱেজিয়ান), vii. Logo → Greek (গ্ৰীক), viii. Robot → Czech (চেক),  ix. Trek → Dutch (ডাচ),     x. Bandicoot → Telugu (তেলুগু)

Examples Given in the Text (পাঠত দিয়া উদাহৰণসমূহ)

i. Petite → French (ফৰাচী)  ii. Kindergarten → German (জাৰ্মান),      iii. Capital → Latin (লেটিন), v. Democracy → Greek (গ্ৰীক),                vi. Bazaar → Hindi (হিন্দী)

What Does This Show ? ইয়াৰ পৰা কি বুজা যায় ?

English has borrowed words from many languages of the world. This has made English rich, flexible, and widely used. (ইংৰাজী ভাষাই পৃথিৱীৰ বহু ভাষাৰ পৰা শব্দ গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ ফলত ইংৰাজী ভাষা অধিক সমৃদ্ধ, নমনীয় আৰু বিশ্বজুৰি ব্যৱহৃত ভাষা হৈ পৰিছে।)

Short Question

Q. Why is English called an inclusive language ? (ইংৰাজীক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক (inclusive) ভাষা কিয় কোৱা হয় ?)

Ans: Because it contains words borrowed from many other languages. উত্তৰ: কাৰণ ইংৰাজী ভাষাত বহু আন ভাষাৰ পৰা লোৱা শব্দ আছে।

=========================================================

2. Notice the underlined words in these sentences and tick the option that best explains their meaning. (২. তলৰ বাক্যবোৰত আণ্ডাৰলাইন কৰা শব্দসমূহৰ অৰ্থ বুজাই দিয়া সঠিক বিকল্পটো বাছনি কৰা।)

(a) “What a thunderclap these words were to me !” (“এই কথাবোৰ মোৰ বাবে যেন বজ্ৰপাতৰ দৰে আছিল !”)

The words were - কথাবোৰ আছিল -

(i) loud and clear.  (ii) startling and unexpected.  (iii) pleasant and welcome.

Ans: (ii) startling and unexpected. উত্তৰ: (ii) আচৰিত আৰু অপ্ৰত্যাশিত।

Explanation: The news that it was the last French lesson came as a great shock to Franz. ব্যাখ্যা: এইটো শেষ ফৰাচী পাঠ বুলি জানি ফ্ৰাঞ্জ বহুত আচৰিত আৰু আঘাতপ্ৰাপ্ত হৈছিল।

(b) “When a people are enslaved, as long as they hold fast to their language it is as if they had the key to their prison.” (“যেতিয়ালৈকে এটা জাতিয়ে নিজৰ ভাষাক দৃঢ়ভাৱে ধৰি ৰাখে, তেতিয়ালৈকে যেন তেওঁলোকৰ কাৰাগাৰৰ চাবিকাঠি হাতত থাকে।”)

It is as if they have the key to the prison as long as they -

(i) do not lose their language.  (ii) are attached to their language.  (iii) quickly learn the conqueror's language.

Ans: (i) do not lose their language. উত্তৰ: (i) নিজৰ ভাষা হেৰুৱাই নাথাকে।

Explanation: A people can preserve their identity and hope for freedom if they keep their language alive. ব্যাখ্যা: নিজৰ ভাষা জীয়াই ৰাখিলে এটা জাতিয়ে নিজৰ পৰিচয় আৰু স্বাধীনতাৰ আশা জীয়াই ৰাখিব পাৰে।

(c) “Don't go so fast, you will get to your school in plenty of time.” “ইমান খৰকৈ নাযাবা, তুমি যথেষ্ট সময়ত বিদ্যালয়ত পাবা।”

You will get to your school —

(i) very late.  (ii) too early.  (iii) early enough.

Ans: (iii) early enough. উত্তৰ: (iii) যথেষ্ট সময়ত (সময়মতে)।

Explanation: "Plenty of time" means there is enough time to reach school. ব্যাখ্যা: “Plenty of time” মানে বিদ্যালয়ত পোৱাৰ বাবে যথেষ্ট সময় আছে।

(d) “I never saw him look so tall.” “মই তেওঁক কেতিয়াও ইমান ওখ দেখা নাছিলোঁ।”

M. Hamel -

(a) had grown physically taller. (b) seemed very confident.  (c) stood on the chair.

Ans: (b) seemed very confident. উত্তৰ: (b) বহুত মহান, আত্মবিশ্বাসী আৰু গৌৰৱময় যেন লাগিছিল।

Explanation: M. Hamel had not actually become taller. Franz felt that he looked great, dignified, and heroic at that emotional moment.

ব্যাখ্যা: এম. হেমেল বাস্তৱতে ওখ হোৱা নাছিল। সেই আৱেগিক মুহূৰ্তত ফ্ৰাঞ্জৰ চকুত তেওঁ বহুত মহান, মৰ্যাদাশীল আৰু বীৰৰ দৰে দেখা গৈছিল।

=============================================================

NOTICING FORM – Past Perfect Tense

The Last Lesson

Past Perfect Tense = had + past participle

It is used to show an action that happened before another action in the past.

Five sentences from the story :

1. "M. Hamel had said that he would question us on participles." : Used because M. Hamel's saying happened before the events of that day.


2. "I had counted on the commotion to get to my desk without being seen." : Used because Franz's plan was made before he entered the classroom.


3. "For a moment I had thought of running away and spending the day out of doors." : Used because Franz thought about running away before reaching school.


4. "I had never understood why." : Used because Franz's lack of understanding existed before that moment.


5. "The village people had come to thank him for his forty years of faithful service." : Used because the villagers came before the lesson began.

Why is Past Perfect Used ?

• Past Perfect Tense (had + V³) is used to show that one action happened before another action in the past.


• Formula: Past Perfect = had + Past Participle


• Example: i. M. Hamel had said ... (earlier action),  ii. Franz came to school later. (later past action), So, the Past Perfect helps us show the earlier past


• =============