1. অধ্যায়-2 : আমাৰ চাৰিওকাষৰ পদার্থবোৰ বিশুদ্ধনে ? (IS MATTER AROUND US PURE?)

---

1. বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিভঙ্গীত 'বিশুদ্ধ পদাৰ্থ' বুলি কাক কোৱা হয়? উদাহৰণসহ ব্যাখ্যা।

উত্তৰ: বৈজ্ঞানিকভাৱে "বিশুদ্ধ পদাৰ্থ" বুলিলে সেই বস্তুক কোৱা হয় য’ত কেৱল এটা ধৰণৰ উপাদান থাকে আৰু তাৰ সকলো অংশত ৰাসায়নিক গুণ একেই হয়।
উদাহৰণ:

চেনি (sugar) / নেমখ (NaCl) / অক্সিজেন গেছ (O₂)

2. গাখীৰ বা মাটি কিয় বিশুদ্ধ পদাৰ্থ নহয় ?

উত্তৰ: গাখীৰত পানী, চর্বি আৰু প্ৰটিন থাকে; মাটিত খনিজ পদাৰ্থ, বালিচকী, জীৱাশ্ম ইত্যাদি থাকে। সেয়েহে এইবোৰ একাধিক পদাৰ্থৰে গঠিত — মিশ্ৰণ। সেয়ে এইবোৰ অবিশুদ্ধ পদাৰ্থ।

3. মিশ্ৰণ কাক কোৱা হয়? মিশ্ৰণৰ দুটা মুখ্য বৈশিষ্ট্য।

উত্তৰ: দুটা বা ততোধিক বিশুদ্ধ পদাৰ্থ মিহলি হৈ গঠিত বস্তুক মিশ্ৰণ কোৱা হয়।

বৈশিষ্ট্য:

1.      মিশ্ৰণৰ উপাদানবোৰ ভৌতিক পদ্ধতিত পৃথক কৰিব পাৰি।

2.      উপাদানবোৰ নিজৰ গুণ বজাই ৰাখে।

4. চেনি আৰু নেমখৰ মাজত পাৰ্থক্য – কোনটো বিশুদ্ধ পদাৰ্থ আৰু কিয় ?

উত্তৰ:

1. চেনি: এটা ৰাসায়নিক যৌগ – একে ধৰণৰ অণু থাকে।

2. নেমখ (NaCl): এটা বিশুদ্ধ যৌগ – একে ধৰণৰ আয়ন থাকে।

সেয়ে দুয়োটা বিশুদ্ধ পদাৰ্থ, কিয়নো তাত এটা ধৰণৰ উপাদান থাকে।

5. মৃদু পানীয় (Soft Drink) আৰু খনিজ পানী মিশ্ৰণ কিয় ?

উত্তৰ: এইবোৰত গেছ, চেনি, পানী, ৰঙ, ফ্লেভাৰ আদি উপাদান থাকে। সেয়েহে এইবোৰ একাধিক পদাৰ্থৰে গঠিত মিশ্ৰণ।

6. মিশ্ৰণৰ প্ৰকাৰ কি কি? উদাহৰণসহ ব্যাখ্যা।

উত্তৰ: মিশ্ৰণ ২ প্ৰকাৰৰ:

1. সমসত্ত্ব মিশ্ৰণ (Homogeneous mixture)
 - উপাদানবোৰ সমভাবে মিশ্ৰিত।
 - উদা: লোনা পানী, বায়ু।

2. বিষমসত্ত্ব মিশ্ৰণ (Heterogeneous mixture)
 - উপাদানবোৰ অসমভাবে মিশ্ৰিত।
 - উদা: মাটি, গাখীৰত কেঁচা চেনি।

7. বাষ্পীয়ভবন (Evaporation) মৌলিক প্ৰক্ৰিয়া কিয় ?

উত্তৰ: বাষ্পীয়ভবন এটা ভৌতিক প্ৰক্ৰিয়া, য’ত পানী পৰিষ্কাৰভাৱে বাষ্প হৈ উৰি যায় আৰু ঘৰে নেমখ ৰয়। ইয়াৰ দ্বাৰা পদাৰ্থবোৰ পৃথক কৰিব পাৰি।

8. এখন কাচৰ গিলাচত চেনি, নিমখ, পানী মিহলাই দিলে মিশ্ৰণ ক’ব পাৰিবনে ?

উত্তৰ: হয়। এইটো সমসত্ত্ব মিশ্ৰণ, কিয়নো উপাদানবোৰ সমভাবে মিশ্ৰিত হয় আৰু চিনি-নিমখ সম্পূৰ্ণভাৱে পানীত গলি যায়।

9. পেকেটত "বিশুদ্ধ" বুলি লিখা বস্তুবোৰ বৈজ্ঞানিকভাৱে বিশুদ্ধ বুলি ক’ব পাৰিবনে ?

উত্তৰ: সাধাৰণভাৱে ‘বিশুদ্ধ’ মানে ভেজাল মুক্ত। কিন্তু বৈজ্ঞানিকভাৱে, সেইবোৰত বহু উপাদান থাকিব পাৰে (যেনে ঘি, মাখন), সেয়ে সেইবোৰ মিশ্ৰণ – বৈজ্ঞানিকভাৱে অবিশুদ্ধ।